Мырқы батыр ай мен күндей Қорлыға атты сұлуды айттырып, әйелдікке алады. Қорлыға Сүрен деген жігітпен көңілдес болады. Мырқы сапарда жүрген кезінде онымен кездеседі. Әйелі көзіне шөп салғанын көрген батыр Сүренді бірден өлтіреді. Қорлыға көңілдесінің мәйітін суға ағызып, Мырқының бауыры Төлені өлтіреді. Жыр Мырқының жауға аттанғанымен аяқталады.

Бошан байдың баласы Мырқы батыр Қорлыға сұлумен отау құрады. Мырқының Биша атты қарындасы, Төле атты інісі болады. Мырқы үйде жоқ кезде Қорлыға бұрынғы көңілдесі Сүренмен кездесіп, көзіне шөп салып жүреді. Уақытынан бұрын үйіне оралып, үстерінен түскен Мырқы Сүренді өлтіреді. Мырқының ашулы кейіпте үйден шығып кеткенін пайдаланып, Қорлыға Сүренді суға ағызып, орнына Мырқының інісі Төлені өлтіріп, Сүреннің орнына жатқызып қояды. Осы уақытта елге жау шабады. Мырқы соғысқа аттанғанда, ауылын жау шауып, әйелі мен қарындасын тұтқындап кетеді. Мырқының әке-шешесі мен қарындасы көптеген зорлық-зомбылық көреді. Қорлыға еліне сатқындық жасап, қалмаққа күйеуге шығады. Жырдың соңында Мырқы батыр елі мен туыстарын жаудан құтқарады.

Бошан байдың баласы Мырқы батыр Қорлыға сұлумен отау құрады. Мырқының Биша атты қарындасы, Төле атты інісі болады. Мырқы үйде жоқ кезде Қорлыға бұрынғы көңілдесі Сүренмен кездесіп, көзіне шөп салып жүреді. Уақытынан бұрын үйіне оралып, үстерінен түскен Мырқы Сүренді өлтіреді. Мырқының ашулы кейіпте үйден шығып кеткенін пайдаланып, Қорлыға Сүренді суға ағызып, орнына Мырқының інісі Төлені өлтіріп, Сүреннің орнына жатқызып қояды. Осы уақытта елге жау шабады. Мырқы соғысқа аттанғанда, ауылын жау шауып, әйелі мен қарындасын тұтқындап кетеді. Мырқының әке-шешесі мен қарындасы көптеген зорлық-зомбылық көреді. Қорлыға еліне сатқындық жасап, қалмаққа күйеуге шығады. Жырдың соңында Мырқы батыр елі мен туыстарын жаудан құтқарады.

Қалмақтың басшысы Байыр жыл сайын халықтан мың бас мал жинап, оны тоғыз ұлына бөліп беріп отырған. Кедейлердің көбейіп, көтеріліс жасауынан қауіптенген ол ақылшысы Марқалдайдың кеңесімен оларды қазақ еліне шабуыл жасауға жұмсайды. Алдын ала жіберілген жансыздар қазақ елінің бейбіт тұрмысын бақылап келген соң, он мың кедей қазақ жеріне аттанады. Қанды шайқаста қазақтар жауды кері қайтарғанымен, қалмақтар біраз малды айдап әкетіп, Гүлсім мен Ғайша есімді екі қазақ қызын тұтқынға алады. Алайда қыздар айламен қолдарын шештіріп, түнде қашып шығып, елдеріне аман оралады. Қыздарды жоғалтқан сарбаздарын Байыр дарға асып, кедейлерден құтылғанына қуанады. Ал қазақ елі жау шапқыншылығы, қатал қыс пен қасқырдың кесірінен ауыр жағдайға тап болады. Осы кезде Санияз елінің басшысы Шотан төре халықты кеңеске шақырып, жауға қарсы аттануға үндейді. Мырзаш батыр елдің рухын көтеріп, Байырға алдымен Садырбай батырды елші етіп жібереді. Қазақтың малын қайтаруды талап еткен бітім ұсынысынан Байыр бас тартқан соң, екі жақ арасында шешуші шайқас басталады. Ұрыста Мырзаш батыр Байырды өлтіріп, кейін қашқан Марқалдайды да қуып жетіп жояды. Осылайша қазақ жасағы жаудан кек алып, ел намысын қорғайды.

Жырда Мырзаш батырдың ерлігі баяндалады. Бала кезінде оған түсінде Қызыр аян беріп, ел қорғайтын батыр болатынын, жаудан үш рет кек алатынын айтады. Атасы Алдияр батасын беріп, Мырзаш ержүрек, елінің қорғаны болып өседі. Бірде ұранқай ханы Сайқын қазақ қызын алмақ болып, Жарғыл бастаған қолын қазақ еліне аттандырады. Ертіс өзенінен өте алмай көп шығынға ұшыраған Жарғыл аман қалған сарбаздарымен қазақ ауылдарын шауып, мал-мүлкін талауға кіріседі. Мырзаш батыр Садырбай бастаған батырларды жинап, алдымен елші жіберіп, жауды бейбіт түрде тоқтатуға әрекеттенеді. Алайда Жарғыл басын беруді талап етеді. Соның нәтижесінде Мырзаш пен Жарғыл жекпе-жекке шығады. Пірлердің қолдауымен Мырзаш Жарғылды жеңеді. Жарғыл жанын кешіруді өтінгенде, Мырзаш оны өлтірмей босатады. Жеңіліп, масқара болған Жарғыл Сайқын ханға оралады. Хан оның қорқақтығына ашуланып, содан кейін қазақтан қыз алмақ ниетінен біржола бас тартады.

Найманның бір бұтағы – ақнайман қырықмылтық елінде Қисық деген басшысы руластарынан бөлініп, шет кетіп, жеке қоныстанады. Ол қытайдың губернаторынан шен-шекпен алып, көрші отырған біраз қырғыз еліне зорлық жасап, шектен асады. Жігіттерін жіберіп, қырғызды шауып, 590 жылқысын айдап алады. Оған ызаланған қырғыздың Шәбі деген манабы елін жиып, жүз қолмен аттанып, Қисықтың ауылын тып-типыл қылып, ойран салады, жұртын құлдыққа айналдырады. Мұны естіген найман, керей ағайындары еш көмек бермейді. Қырғыздар тұтқынға Қисықтың інісі Маңыбайды түсіріп, оны еліне әкеліп, қорлайды. Жас жігіт азап пен қорлықтың неше түрлі айла-тәсілдерін жасаса да мойымай, өзінің рухын әрқашан биік ұстайды. Қырғыздар оны малдың арасына байлап, малмен бірге күндер өтеді. Манаптың Шәрбиік деген қызы оның қайсарлығын көріп, ғашық болып, ақыры шешесі арқылы жігіттің аяқ-қолын босаттырады, үстіне киім бергізеді. Қыздың көңілінің таза екенін түсінген жігіт те оны ұнатып, араларында махаббат сезімі оянады. Оны өздерінен басқа ешкімге білдірмейді. Ақыры қыз көңілді шағында әкесінен тұтқын жігітке бостандық беруін сұрайды. Оның жаулық ойы жоқ екеніне көзін жеткізіп, сөзін алады. Манап Шәбі халқын жиып, ламаның қолдауымен ел алдында жігіттен тілегін сұрайды. Сонда Маңыбай қара басына бостандық беріп, қырғыздар арасында қалдыруды, дініне де кіріп, өз сөзін дәлелдейтінін айтқанда, осы расталса Шәбі жігітке қызын да қосатынын жеткізеді. Сөйтіп, Маңыбай басына бостандық алып, будда салтымен қырғыздың дініне кіреді. Манаптың қызына қосылып, ұрпақ таратады. Шәуешек жағындағы ақнайман дейтін бір қауым қырғыз осы тұтқын Маңыбайдың ұрпақтары саналады.

Жырда “Құм кешу” деген жерде 1916 жылдары болған оқиға суреттелген. Патша солдаттары мен жергілікті қазақ сарбаздары арасындағы қиян-кескі ұрысы баяндалады. Жырда Амангелді Имановтың аты аталады, қазақ сарбаздарының басшысы ретінде бейнеленеді. Патша әскерінің қатігездігі мен қарапайым халықтың қайсарлығы шебер суреттелген.