Қазақ қолжазбаларының қор иелері
Абай музейі
(Семей қаласы)
«Абайдың «Жидебай-Бөрілі» тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық музей-қорығы» РМҚК-ның қолжазбалар қоры – Абай, Шәкәрім және олардың әдеби ортасына қатысты аса құнды деректер сақталған ғылыми қорлардың бірі.
Қолжазбалар қорында негізінен мынандай материалдар бар:
Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығына қатысты архивтік құжаттар;
Абайдың ақындық мектебіне кірген ақындардың қолжазбалары;
Шәкәрім Құдайбердіұлының шығармалары мен оған қатысты тарихи құжаттар;
Ақылбай, Мағауия, Көкбай, Әріп, Әсет сияқты Абай шәкірттерінің әдеби мұралары;
Абай ұрпақтарының естеліктері мен хаттары;
ХХ ғасырдың басындағы сирек қолжазба кітаптар мен көшірмелер.
Музейдің жалпы қорында 22 мыңнан астам жәдігер сақталады. Олардың қатарында қолжазба мұралар, сирек кітаптар, тарихи құжаттар, фотоматериалдар және Абай дәуіріндегі ақындардың жазба мұралары бар.
https://abai-museum.kz/
Әуезов институты
Мұхтар Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының қолжазбалар қоры – Қазақстандағы ең ірі ғылыми қолжазба қорларының бірі. Ол қазақ әдебиеті, фольклоры, өнері және рухани мұрасына қатысты сирек деректерді сақтайды.
Қорда негізінен мынадай материалдар жинақталған:
- қазақ фольклорының үлгілері (эпостар, тарихи жырлар, ертегілер, аңыздар, шешендік сөздер);
- ақын-жыраулар мұраларының қолжазба нұсқалары;
- Абай, Шәкәрім, Мәшһүр Жүсіп, Ахмет Байтұрсынұлы, Мағжан Жұмабаев, Мұхтар Әуезов және басқа да қаламгерлерге қатысты материалдар;
- әдеби шығармалардың түпнұсқа және көшірме қолжазбалары;
- хаттар, күнделіктер, өмірбаяндық құжаттар;
- ғылыми экспедициялар кезінде жиналған фольклорлық мәтіндер;
- музыкалық мұралар мен халық ән-күйлерінің жазбалары;
- сирек кітаптар мен көне жазба ескерткіштер.
Институт құрамындағы «Қолжазба және фольклортану» ғылыми-инновациялық орталығы осы мұраларды:
- реставрациялау;
- консервациялау;
- цифрландыру;
- ғылыми сипаттау;
- мәтінтанулық (текстологиялық) зерттеу жұмыстарымен айналысады.
Институттың «Алтын қор» цифрлық ресурсы арқылы қолжазбалардың бір бөлігі ғылыми айналымға енгізілген. Бұл қорда:
- 1000-нан астам қолжазба;
- араб, төте жазу, латын және кирилл графикасымен жазылған құжаттар;
- әдеби және мәдени экспедиция материалдары;
- аудио және бейне мұралар сақталған.
Қордың ерекше құндылығы – ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиетінің сирек мәтіндері мен халық ауыз әдебиетінің экспедициялық нұсқаларының сақталуында. Сондай-ақ осы қор негізінде «Бабалар сөзі» 100 томдығы, академиялық жинақтар және көптеген текстологиялық зерттеулер дайындалған.
https://litart.kz/
ҚР ҰҒА Орталық ғылыми кітапханасы
ҚР ҰҒА Орталық ғылыми кітапханасының қолжазбалар қоры – бай ғылыми қорлардың бірі. Мұнда қазақ халқының тарихы, әдебиеті, мәдениеті мен ғылымына қатысты сирек жазба мұралар сақталған.
Қор құрамында: араб, парсы, түркі, шағатай, қазақ, орыс тілдеріндегі қолжазбалар;
ХІІ–ХХ ғасырлар аралығындағы жазба ескерткіштер;
шығыс әдебиетінің классикалық шығармалары;
қазақ ақын-жыраулары мұраларының көшірмелері;
шежірелер, діни трактаттар, тарихи құжаттар;
сирек кітаптар мен литографиялық басылымдар;
қазақ ағартушылары мен ғалымдарының жеке архив материалдары;
хаттар, күнделіктер, өмірбаяндық деректер сақталады.
Орталық ғылыми кітапхананың сирек кітаптар мен қолжазбалар қорында: 1000-нан астам қолжазба;
қазақ, шығыс және орыс тілдеріндегі сирек басылымдар;
Қазақстан тарихына қатысты көне кітаптар мен мерзімді басылымдар бар.
Қордың қалыптасуына Әлкей Марғұлан, Мәлік Ғабдуллин, Фатима Ғабитова, Шахмет Құсайынов сияқты ғалымдардың экспедициялық жинақтау жұмыстары үлкен үлес қосты. Олар Қазақстанның түрлі өңірлерінен халық арасындағы қолжазбаларды жинап, ғылыми қорға тапсырған.
http://library.kz/
ҚР Ұлттық кітапханасы
ҚР Ұлттық кітапханасының қолжазбалар және сирек кітаптар қоры – Қазақстандағы ең бай рухани-мәдени мұра сақталған орталықтардың бірі. Қорда қазақ халқының тарихына, әдебиетіне, дініне, ғылымына және мәдениетіне қатысты сирек жазба ескерткіштер жинақталған.
Қор құрамында:
- қазақ, араб, парсы, шағатай, түрік, татар, орыс тілдеріндегі қолжазбалар;
- ХІІ–ХХ ғасырлар аралығындағы көне жазба мұралар;
- шығыс классиктерінің шығармалары;
- діни кітаптар мен тәпсірлер;
- шежірелер, тарихи жазбалар;
- қазақ ағартушылары мен ақындарының мұралары;
- төте жазумен жазылған қазақ қолжазбалары;
- сирек мерзімді басылымдар мен алғашқы қазақ кітаптары сақталған.
Ұлттық кітапхананың Сирек кітаптар мен қолжазбалар қорында:
- 25 мыңнан астам сирек басылым мен құнды кітап;
- 1000-нан астам қолжазба;
- революцияға дейінгі қазақ кітаптарының үлкен топтамасы;
- Қазақстан туралы сирек зерттеулер мен алғашқы мерзімді басылымдар бар.
Сондай-ақ кітапханада Абай, Шәкәрім, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы, Мағжан Жұмабаев секілді тұлғаларға қатысты сирек басылымдар мен архивтік материалдар сақталған. Бұл қор әдебиеттану, абайтану, алаштану және деректану салалары үшін маңызды ғылыми база болып саналады.
https://www.nlrk.kz/
Қолжазбалар жəне сирек кітаптар ұлттық орталығы
2000-ға жуық қорды жинақтаған. Қазақ халқы мəдениетінің, түркі тілдес басқа халықтардың жазба əдебиеті мен кітап мəдениетінің қалыптасуы мен дамуына үлес қосқан ойшылдардың, даналардың, ғалымдардың жəне т.б авторлардың ХІХ-ХХ ғғ. жарық көрген араб, парсы, түркі (шағатай, көне өзбек, татар) тілдеріндегі 300-ден астам сирек мұралары сақтаулы. Сонымен қатар, ХХ ғ. басылып шыққан төте жазудағы, латын графикасындағы кітаптар, қазақ ағартушылары мен ғалымдарының еңбектері, батыс жəне орыс зерттеушілерінің еңбектері, І Петр мен ІІ Екатеринаның кезіндегі 1649 жылдан басталатын Ресей империясының заңдар жинағы, 1890 жылдан басталатын Ақмола, Торғай, Сырдария, Орал, Семей облысы, Жетісу өңірі бойынша ауыл шаруашылығы, демография, мал шаруашылығы т.б. саланы қамтитын статистикалық шолулар, шағын кітаптар коллекциясы жəне көне сөздіктер мен энциклопедиялар бар.
https://manuscript.kz/