«ЭПОС» айдарының архиві
Қазақ қолжазбаларының қысқа сипаттамасы
Қолжазбаның атауы
Жетім Құбыл.
Қолжазбаның жанры
Хикалық дастан.
Қысқаша мазмұны
Дешті елінің қатал патшасы Қалетше соғымға мал таппай, жетім Құбылдың жалғыз өгізін тартып алып, өзін зынданға қамайды. Құбыл зынданда сегіз жыл жатып, он беске толғанда, Қызыр оған ғылым үйретіп, батасын береді. Әділдікті жақтаған уәзірлер Сыдық пен Қасыр да зынданға түседі, бірақ үшеуі босап шығады; Құбыл әйел кейпіне еніп, Қалетшені әуреге салады. Жау шапқанда, Қалетше тауға қашады, ал елді қорғаған Құбыл Иран батырын жеңіп, Күлейшаға үйленеді.
Қолжазбаның атауы
Жетім Құбыл
Қолжазбаның жанры
Хикалық дастан.
Қысқаша мазмұны
Армұз патшасы Жаһанша мен уәзірі Халибша перзенттері дүниеге келсе, оларды атастыруға уәделеседі. Жаһанша қайтыс болған соң, Халибша сертін бұзып, Жаһангерді қуып жібереді. Жаһангер Сыдық пен Ғасырдың көмегімен Халибшадан кегін алып, кейін онымен татуласады. Еренді жеңіп, Мірді Армұздан қуған соң, Халибшаның қызы Гүләйшаға үйленеді.
Қолжазбаның атауы
Жетім Құбыл қиссасы
Қолжазбаның жанры
Хикалық дастан.
Қысқаша мазмұны
Армұз патшасы Жаһанша мен уәзірі Халибша балалары дүниеге келсе, құда болуға уәделеседі. Жаһангер мен Гүләйша туады, бірақ Жаһанша қайтыс болған соң, Халибша сертін бұзып, Жаһангерді қуып жібереді. Жаһангер Сыдық пен Ғасырдың көмегімен Халибшадан кегін алып, кейін онымен татуласады. Еренді жеңіп, Мірді Армұздан қуған соң, Гүләйшаға үйленеді.
Қолжазбаның атауы
Жаһангер жетім
Қолжазбаның жанры
Хикалық дастан.
Қысқаша мазмұны
Армұз патшасы Жаһанша мен уәзірі Халибша балалары дүниеге келсе, құда болуға уәделеседі. Жаһангер мен Гүләйша туады, бірақ Жаһанша қайтыс болған соң, Халибша сертін бұзып, Жаһангерді қуып жібереді. Жаһангер Сыдық пен Ғасырдың көмегімен Халибшадан кегін алып, кейін онымен татуласады. Еренді жеңіп, Мірді Армұздан қуған соң, Гүләйшаға үйленеді.
Қолжазбаның атауы
Жаһангер жетім
Қолжазбаның жанры
Хикалық дастан.
Қысқаша мазмұны
Армұз шаһарының патшасы Жаһанша мен уәзірі Халибша балалары болса, оларды құда етпекке уәделеседі. Тілектері орындалып, Жаһангер мен Гүлейша дүниеге келеді. Жаһанша қайтыс болған соң, Халибша сертін бұзып, Жаһангерді қуып жібереді. Жаһангер бұрынғы уәзірлері Сыдық пен Ғасырдың көмегімен Халибшадан кегін алып, кейін онымен татуласады. Ол Қызылбастың батыры Еренді жеңіп, інісі Мірді Армұздан қуып, ақырында Гүлейшаға үйленеді.
Қолжазбаның атауы
Жауһар Шұнас
Қолжазбаның жанры
Хикалық дастан.
Қысқаша мазмұны
Иемендік саудагер Жауаршонаш жалғыз қызын сандықта жасырып өсіреді. Қызы белгісіз заттың дәмін татқаннан кейін жүкті болып, ұл туады; әкесі оны ғажайыппен келген деп, Әбенғайып атайды. Ақылды болып өскен Әбенғайып саудагерлермен бірге Самақ қаласына барады. Онда астаудағы балықтың Камажай сұлудың сөзіне неге күлгенін түсіндіріп, қыздың әкесі Камал уәзірді алдап, жігіттерді сандыққа жасырып жүргенін ашады. Камал қызын жазалап, Әбенғайыпқа мол сыйлық беріп, еліне қайтарады.
Қолжазбаның атауы
Жауаршонаш хикаясы / جاۋارشوناش حىكاياسى
Қолжазбаның жанры
Хикалық дастан.
Қысқаша мазмұны
Иемендік саудагер Жауаршонаш жалғыз қызын сандықта жасырып өсіреді. Қызы белгісіз заттың дәмін татқаннан кейін жүкті болып, ұл туады; әкесі оны ғажайыппен келген деп, Әбенғайып атайды. Ақылды болып өскен Әбенғайып саудагерлермен бірге Самақ қаласына барады. Онда астаудағы балықтың Камажай сұлудың сөзіне неге күлгенін түсіндіріп, қыздың әкесі Камал уәзірді алдап, жігіттерді сандыққа жасырып жүргенін ашады. Камал қызын жазалап, Әбенғайыпқа мол сыйлық беріп, еліне қайтарады.
Қолжазбаның атауы
Жаһанша қиссасы / جاھانشا قىسساسى
Қолжазбаның жанры
Хикалық дастан.
Қысқаша мазмұны
Қабус патшалығының билеушісі Темір (Таймуз) дәулетті болса да, перзентке зар болады. Уәзірінің кеңесімен көрші патшаның қызына үйленіп, Жаһанша атты ұл сүйеді. Ұлын тәрбиелеп, он төрт жасында таққа отырғызады. Бір күні аңға шыққан Жаһаншаны қатты жел тұрып, үлкен қара құс аспанға көтеріп әкетеді. Мұны естіген патша ұлын іздетеді; Жаһанша табылып, еліне қайтар жолда арып-ашып, тастан аққан бұлаққа кезігеді.