Қарасайдың әке аманатын орындау жолындағы ерлігі баяндалады. Анасының ақылымен ол жауға жалғыз аттанбай, Қырымдағы Әділ хан мен Қырымның қырық батырына хабар беріп, қалың қол жинайды. Қызылбасқа баратын жолдың қиын екенін Қоянақ қарт ескертсе де, жорық тоқтатылмайды. Тар жолмен үлкен әскер өте алмайтындықтан, қол үш топқа бөлінеді: бірін Қарасай мен Қази, екіншісін Әділ хан, үшіншісін Исаұлы Ахмет бастайды. Қарасай мен Қази жауды жеңіп қайтқанымен, Әділ жау қолына тұтқынға түседі. Осы кезде Әділдің шешесі мен қарындасы Ілияға құлдары Омар мен Оспан зорлық көрсетпек болады, бірақ олар өзара тартысып, бірін-бірі өлтіреді. Қарасай мен Қази Әділді іздеп жүргенде, анасы аян беріп, оның жатқан зынданын көрсетеді. Батырлар досын тұтқыннан босатып, Қызылбас әскерін жеңіп, елге аман-есен оралады.

Ертеде Мұса деген биден отыз ұл қалады. Отыз ұлдың ішінде Мамай би болып, ел биледі, Орақ батыр болып, ел қорғайды, еліне өте қадірлі болады. Мұса бидің қалған балалары Қарабатыр Тілеке, Алшы, Смайыл – Тобаяқ бұларды күндейді. Ағайындарының қызғанышынан Орақ қастандықпен есіктегі құрулы алмасқа жараланып, қайтыс болады. Артында анасы Қараүлек, бір аяғы ақсақ, бір көзі соқыр әйелі, балалары Қарасай, Қази, Қибат қалады. Әкесінің кегін алуға тиіс болған Қарасай алғашында жорыққа шықпайды. Анасының намыс сөзінен кейін ат іздеп, Көкше батырдан көк бура атты алады. Қарындасы Қибаттың қолдауымен жаудың соңынан аттанады. Жорық барысында Алшы, Смайыл–Тобаяқ және Тілеке жаудан қорқып кері қайтпақ болады, бірақ Қарасай райынан қайтпайды. Оның жанында тек Ер Тарғын қалады. Кейін Қази де ағасының соңынан жетіп, бірге шайқасқа қатысады. Қалмақтың ханы әрі батыры Бөріханды Қази жекпе-жекте жеңеді. Қалмақ әскері жаппай шабуыл жасағанымен, Қарасай, Қази және Ер Тарғын ерлікпен шайқасып, жауды жеңіп, елге аман-есен оралады.

Жырда Орақ батыр қайтыс болғаннан кейін жетім қалған Қарасай мен Қазидың ерлік жолы баяндалады. Ел басшысыз қалмасын деп Шынтемірді хан көтереді. Қалмақ ханы Темірхан қазақ елін бағындырмақ болғанда, он бес жасар Қарасай оған қарсы тұрып, елдің бірлігін сақтап қалады. Кейін Шынтемір ханның әйелі Айтолқынның жерігін қандыру үшін Қарасай Күйген тауға барып, жеті басты айдаһармен шайқасып, оның құйрығын алып келеді. Осыдан кейін Айтолқын Әділ атты ұл мен Ілия есімді қызды дүниеге әкеледі. Арада біраз жыл өтеді, балалар он беске келеді. Өлер алдында Шынтемір балаларын Қарасай мен Қазиға аманаттайды. Темірхан айламен Қырымның қырық батырын Қызылбасқа қарсы аттандырмақ болып хат жазады. Қарасай, Қази Қырымның қырық батырымен жауға аттанады. Әділ де олардың соңынан кетеді. Әділдің шешесі түс көріп баласының басына бір қауіп-қатердің түсетінін біліп, баласын жолдан қайтармақшы болады. Батырлар Қызылбасқа баратын жолдың қауіп-қатері мол жалғыз аяқ жол екенін көріп, кері қайтпақшы болғанда, Әділ көнбей өзі аттанып, жаудың қолына түсіп қалады. Оны құтқаруға Қарасай мен Қази аттанады. Үшеуі жауды жеңіп, бәрін мұсылман дініне кіргізіп, елге оралады.

Жырда Бозұғлан ханның жиендері Ахмет пен Жүсіптің ерлігі баяндалады. Қиуа ханы Көзалша түсінде елінің күйреуін меңзейтін қорқынышты аян көреді. Түсін жорып берген баба Қамбар Ахмет пен Жүсіптің ханға қауіп төндіретінін айтқан соң, Көзалша оны зынданға қамайды. Кейін жансызы Көкшені Ахмет пен Жүсіпке жіберіп, олардың сеніміне кіргізеді де, айламен тұтқындап, Қамбармен бірге зынданға тастайды. Тұтқындарға түрікпен қызы Бибінияз жасырын көмектеседі. Оның адалдығы мен жанашырлығының арқасында батырларға қажетті заттар жеткізіледі. Оқиға барысында Жүсіп пен Көкшенің айтысы, Әшір сардардың Бозұғланға жолдаған хаты суреттеледі. Ақырында Бозұғлан қол жинап келіп, Көзалшаны жеңіп, Ахмет, Жүсіп және баба Қамбарды тұтқыннан босатады.

Жырда Бозұғлан ханның жиендері Ахмет пен Жүсіптің ерлігі баяндалады. Қиуа ханы Көзалша түсінде елінің күйреуін меңзейтін қорқынышты аян көреді. Түсін жорып берген баба Қамбар Ахмет пен Жүсіптің ханға қауіп төндіретінін айтқан соң, Көзалша оны зынданға қамайды. Кейін жансызы Көкшені Ахмет пен Жүсіпке жіберіп, олардың сеніміне кіргізеді де, айламен тұтқындап, Қамбармен бірге зынданға тастайды. Тұтқындарға түрікпен қызы Бибінияз жасырын көмектеседі. Оның адалдығы мен жанашырлығының арқасында батырларға қажетті заттар жеткізіледі. Оқиға барысында Жүсіп пен Көкшенің айтысы, Әшір сардардың Бозұғланға жолдаған хаты суреттеледі. Ақырында Бозұғлан қол жинап келіп, Көзалшаны жеңіп, Ахмет, Жүсіп және баба Қамбарды тұтқыннан босатады.

Жырдың мазмұны Нұртуған нұсқасымен бірдей. Жыр Едігенің Қабантиынды өлтіріп, Сәтемір еліне келіп, хан тағына отыруымен аяқталады. Шығарма аяқталмай қалған.

Мазмұны Нұртуған жырлаған жырмен бірдей. Жыр аяқталмай қалған. Бұл нұсқада Мәулімнияздың түсінде бір сұлу қызды көріп ғашық болуы; Қызды іздеп шығуы; Кенжекейге үйленуі; Кенжекейдің шартын орындамауы; Мәулімнияздың Кенжекей айтқан жерден баласын тауып алуы; Баланы Тоқтамыстың құсбегіне апарып беруі; Құсбегінің Едігені Тоқтамыстың қолына түсірмей аман алып қалуы т.б. баяндалады.

Мәулімнияз түсінде көрген аққу бейнесіне құбыла алатын Кенжекей атты сұлу қызды іздеп тауып, үш түрлі тыйымды орындайтын болып үйленеді. Бірақ берген сертін бұзған соң Кенжекей ұшып кетіп, ұлы Едігені тоғыз жолдың торабындағы терекке қалдырады. Баланы құсбегі асырап алады. Кейін Тоқтамыстың қаһарынан Құтты би Едігені аман сақтап қалады. Жетім өскен Едіге әділдігімен елге танылып, Тоқтамыстың қолына келеді. Өгей шешесінің жаласынан кейін елден кетуге мәжбүр болады. Жыр аяқталмай қалған.