«ЭПОС» айдарының архиві
Қазақ қолжазбаларының қысқа сипаттамасы
Қолжазбаның атауы
Кедейхан
Қолжазбаның жанры
Хикаялық дастан.
Қысқаша мазмұны
Араб елін отыз жыл билеген Мақсұт ханды бір кедей айламен тақтан тайдырып, орнына өзі патша болады. Мақсұт әйелі мен екі баласын алып қашады, бірақ жолда әйелінен және балаларынан айырылып қалады. Алтын баулы құс оны Мысырға апарып, патша етеді, ал балықшы мен аңшы балаларын аман алып қалады. Тоғыз жылдан кейін Мақсұт әйелімен, балаларымен қайта табысып, Кедейханнан кегін алады.
Қолжазбаның атауы
Ұры Зейіт.
Қолжазбаның жанры
Хикаялық дастан.
Қысқаша мазмұны
Әкесі баласын ұрлыққа үйретіп, екеуі патшаның қазынасына түседі. Әкесі орға түсіп, шыға алмай қалған соң, баласы оның рұқсатымен басын кесіп, өзін танытпауға тырысады. Кейін бала айламен өзін сөз еткен патшаны әйелімен бірге сандыққа салып алып келеді. Оқиға соңында оның күнәлары кешіріледі.
Қолжазбаның атауы
Зейіт қарақшының қиссасы
Қолжазбаның жанры
Хикаялық дастан.
Қысқаша мазмұны
Бір шалдың Зейіт деген баласы болады. Мазмұны алдыңғы сипаттамамен бірдей. Зейіт әкесінен ұрлық үйреніп, екеуі патшаның қазынасына түсе бастайды. Әкесі орға түсіп, шыға алмаған соң, Зейіттің рұқсатымен басын кеседі, сондықтан патша адамдары ұрының тек денесін табады. Кейін Зейіт айламен өзін сынаған патшаны әйелімен бірге сандыққа салып алып келеді, ал оқиға соңында оның бұрынғы күнәлары кешіріледі.
Қолжазбаның атауы
Қисса Зарқұм / قىسسا زارقۇم
Қолжазбаның жанры
Діни дастан.
Қысқаша мазмұны
Қиссада Зарқұм патша мен Мұхаммед пайғамбар арасындағы діни соғыс, Ғали арыстанның яһуд батыры Жанәбілмен жекпе-жегі және Жанәбілдің исламды қабылдап, әкесіне қарсы соғысқаны баяндалады.
Қолжазбаның атауы
Зархом
Қолжазбаның жанры
Діни дастан.
Қысқаша мазмұны
Қиссада Зарқұм патша мен Мұхаммед пайғамбар арасындағы діни соғыс, Ғали арыстанның яһуд батыры Жанәбілмен жекпе-жегі және Жанәбілдің исламды қабылдап, әкесіне қарсы соғысқаны баяндалады.
Қолжазбаның атауы
Шахий-Зархун дастаны
Қолжазбаның жанры
Діни дастан.
Қысқаша мазмұны
Қиссада Зарқұм патша мен Мұхаммед пайғамбар арасындағы діни соғыс, Ғали арыстанның яһуд батыры Жанәбілмен жекпе-жегі және Жанәбілдің исламды қабылдап, әкесіне қарсы соғысқаны баяндалады. Мұсылмандардың аз болса да, Аллаға сенімінің арқасында жеңіске жетуі дәріптелген шығарма ұйқасты өлеңмен жазылған.
Қолжазбаның атауы
Зарқұм.
Қолжазбаның жанры
Діни дастан.
Қысқаша мазмұны
Қиссада яһуд патшасы Зарқұм мен Мұхаммед пайғамбардың арасында болған діни соғыс баяндалады. Майданда Пайғамбарымыздың күйеу баласы Ғали арыстанның жекпе-жекке шығу көрінісі баса баяндалады. Мұнда Ғалидың яһуд батыры Жанәбілмен жекпе-жекке шығып, кейіннен Жанәбілдің Ислам дінін қабылдап, өз әкесіне қарсы соғысады. Дастанда мұсылмандардың аз болуы, бірақ олардың Аллаға сенімінің арқасында жеңіске жетуі Исламның жетістігі екені айқын көрсетіледі. Қисса мазмұны діни мағынаны қамтиды. Негізінде шебер ұйқасқан өлең жолдарымен жазылған.
Қолжазбаның атауы
Зарқұм / زارقۇم
Қолжазбаның жанры
Діни дастан.
Қысқаша мазмұны
Қиссада яһуд патшасы Зарқұм мен Мұхаммед пайғамбардың арасында болған діни соғыс баяндалады. Майданда Пайғамбарымыздың күйеу баласы Ғали арыстанның жекпе-жекке шығу көрінісі баса баяндалады. Мұнда Ғалидың яһуд батыры Жанәбілмен жекпе-жекке шығып, кейіннен Жанәбілдің Ислам дінін қабылдап, өз әкесіне қарсы соғысады. Дастанда мұсылмандардың аз болуы, бірақ олардың Аллаға сенімінің арқасында жеңіске жетуі Исламның жетістігі екені айқын көрсетіледі.