∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞

Қазақ қолжазбаларының қысқа сипаттамасы

Қолжазбаның атауы
Аужар
Қолжазбаның жанры
Аужар.
Қысқаша мазмұны
Өлең тармақтарындағы кейбір байланыстырушы сөздер бір-бірімен өзара үндеспейді, яғни өлеңнің ұйқасы солғын. Мәтін «жар-жар» өлеңінің мазмұнына сай басталғанымен, соңы жас сәбиді уатуға арналған жолдармен аяқталады. Өлең үш-төрт тармақтан тұрады, аралас буынға құрылған.
Қолжазбаның атауы
Аужар
Қолжазбаның жанры
Аужар.
Қысқаша мазмұны
Аужар мәтіні шағын. Мәтіннен ұзатылып бара жатқан бойжеткеннің әкесінің шешіміне разы еместігін түсінуге болады.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Мәтінде жас келіннің әулет алдындағы міндеті, көрсетер құрметі, әдеп-ибасы, іс-әрекеті барлығы тізбектеліп келеді де, әулеттің үлкендеріне, ағайын-туысқа сәлем салдырып, соңында келіннің бетін ашып қауымға көрсетуі айтылады.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Өлеңнің бастапқы шумақтары төрт тармақты, жеті буынды жыр үлгісімен басталып, соңы ұзынды-қысқалы айнымалы ырғақпен айтылады. «Жар-жардың» бұл қалыптасқан, жаттанды мәтініндегі сөз образдары мен өлең өлшемдерінің ішкі логикалық байланыстары берік сақталған. Өлең нағыз фольклорға тән поэтикалық тілмен, тіпті кейбір жолдары риторикалық сұрай арнау түрінде келеді.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Өлеңнің құрылымы 4, 6, 8 тармақты, 7 буынды жолдардан тұрады. Өлең негізінен ұзатылғалы жатқан қыздың сіңілісінің атынан айтылады. Өлеңде әпкеге деген қимастық, алдағы өмірін уайымдау сарыны басым. «Жар-жардың» тұрақты сөз қолданыстарымен айтылғанымен, мәтінге авторлық бояулар қосылып, өлең мәтінінің көркемдік сапасының салмақтанғаны анық байқалады.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Мәтін 6, 7, 8 буынды қысқа-қысқа қайырымдарға құрылған. Өлең қисынды да әуезді тығыз ырғақпен айтылады. «Жар-жардың» дәстүрлі композициялық, интонациялық-мелодикалық құрылымына сәйкес жыр үлгісінде келеді.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Өлеңнің ұйқасы толымды, идеялық мазмұны терең. Мәтінде жаттанды, құрама жолдар жоқ. Өлең жолдары мағыналық тұрғыдан өзара қиюласқан көркемдік-эстетикалық сапасы жоғары тармақтардан тұрады. 6-7 буынды жыр ағымымен айтылады. Соңғы өлеңнің ұйқасы шалыс ұйқасқа құрылған. Бірінші тармақ үшінші тармақпен, екінші тармақ төртінші тармақпен, яғни тағы мен тағы, жұбы мен жұбы ұйқасқан. Жыр өлшемімен жазылған. Буыны 7-8 буынды, екі бунақты өлең. Ұйқасы толымды болып келеді. Ұйқас дыбыстардың соңғы дауыстыға да, дауыссызға да бітіп отырады.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар.
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Өлең мaзмұнындa ұзaтылғaлы отырғaн қыздың aтынaн қыз ғұмырының әділетсіздігі, қaлыңмaл құрбaны, әйел зaтының aуыр хaлі жaйындa баяндалады. Сондай-ақ, «ол жақта да ата-анаңның орнын басар ата-енең бар» деп қыздың барған жерін жатсындай, тез әлеуметтенуіне жұбату да айтылады. Мәтін 11, 12 буынды өлең үлгісіне құрылған.