∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞

Қазақ қолжазбаларының қысқа сипаттамасы

Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Қысқа-нұсқа бұл сыңсудан қыздың жасына жетпей ұзатылғаны ашық айтылған. Қыздың реніші айқын аңғарылады. Қыз өзін еркелетіп өсірген ата-анасымен қоштасады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салта
Қысқаша мазмұны
Сыңсу мазмұнынан қыздың теңдігі, оның өз қалауымен немесе малға сатылып кетіп бара жатқаны аңғарылмайды. Қыз тек ел-жұртына қош айтысып, өзімен тай-құлындай тебісіп өскен әпке не құрбысына сөзін арнайды. Оның басына түскен күн мұның да басына түскенін білдіреді. Туған жұртын қимай тұрғанын айтады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Сыңсудың формасы басқа сыңсуларға қарағанда өзгеше. Қыз әуелі анасымен қоштасып, өзінің артынан іздеп тұруын сұрайды. Анасы да қызына жауап беріп, аналық ақылын айтады. Бұдан кейін туған жұртында еркелеп өскен қыз әкесімен және ағасымен, жеңгесімен, әпке-сіңлісімен ретімен қоштасады. Бұл сыңсудан қыздың өзі қаламай кетіп бара жатқаны айқын аңғарылады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Сыңсудан қыздың өз жұртына, әкесіне қатты өкпелі екені аңғарылады. Қыз: «он төртке жасым келгенде» деп өзінің жастай ұзатылып жатқанын білдіреді. Жыр жолдарынан қыздың өзінің туған анасының жоқ-жетім екендігі де айтылған. «Қырық жеті қара қалыңға» деген жолдардан сол уақыттағы қыздың қалыңмалының құнын да білеміз.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Қысқа қайрылған бұл сыңсуда қыз анасынан бастап, бауырларымен, ең соңында әкесімен қоштасады. Көп сыңсуда қыз өзінің жастай ұзатылып бара жатқанын «Бір жазға менің көп көрді» десе, бұл сыңсуда «Бір қысқа мені көп көрді» дейді. Сыңсудың мазмұны қысқа. Десе де, қыздың мұң-зары, жұртына деген өкпесі айқын аңғарылады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Мәтінде қыз бірінші анасына өкпесін білдіреді. Көп сыңсудың жолдарынан қыздың әкесі малға сатқанын білек, бұл сыңсуда қыздың жастай, өзі қаламаған жанға ұзатылуына анасының көбірек ықпалы бар екенін аңғарамыз. Өзге сыңсуларға қарағанда тағы бір ерекшелігі ¬– қыз бауырларының атын атап тұрып қоштасады. Сондай-ақ, әжесіне де қаратып, тілегін білдіреді. Жастай кетіп бара жатқан тағдырына налып, Құдайға да өкпесін айтады. Өзі қайғырып тұрып, әкесінің жайын ойлайтынын да білдіреді. Осы сыңсудағы тағы бір ерекшелік өзбек сөзі де кездеседі. «Дәде» деп әкесіне қарата айтады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Сыңсуда қыз қазақ танымындағы отбасы институтының әрбір өкілінің аты аталады. Қыздың қарата айтқан сөздерінен олардың отбасындағы орны, рөлі анық аңғарылады. Қыз әуелі әкесіне өкпесін білдіреді. Өз қалауымен емес, мата құрлы көрмей, жастай малға сатып, ұзатқалы тұрғанына өкпесін айтады. Анасының да көңіліне қарамай, жайын да сұрамай беріп жібергенін айтады. Таңдағанына емес, мал беріп әкетіп бара жатқанын, сондай күйде босаға аттаса, анасының берген ақ сүтін ақтай аларына да күмәнданады. Үй ішіне, ең аяғы сырлас, мұңдас болған жеңгесінің де үйден өзі шығарып салғанын, оның жұбату сөзінің еш мәнінің жоқ екендігін білдіреді. Бауыры мен сіңлісіне айтқан сөзінен ертеректе қыз бала ұзатылған соң жыл толмай, төркінін көре алмайтыны байқалады. Қыз осы жайдың бәрін тізіп келіп, соңғы шумағында өзінің тірідей өлгенін айтады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Мәтінде қыз өзін ата-анасы малға сатып, қаламаған жерге ұзатылып бара жатқанын айтады. Сыңсу мазмұны қыздың басында теңдік жоқ екенін анық аңғартып тұр. Ұзатылғалы тұрған ащы зары, өкпесі, назы да айқын аңғарылады. Қыз барған жұртында ел айтатындай ата-енесінің өз әке-шешесіндей бола алмайтынын да жеткізген. Өзі қаламаған жігітке ұзатылып бара жатқанына апасының қатысы бар екенін де қоса айтқан. Тағдырына деген бар өкпе-ренішін жайып салған қыз сыңсу соңында туып өскен топырағымен, өскен жұртымен, бауырларымен қимай қош айтысады.