Аңызда Сырым батырдың кезінде Шектінің ұрылары барымталап әкеткен қарындасының ол жерде жағдайының нашар екенін білуі, сондай-ақ бұл дауға әділ төрелігін айтпақшы болған Мөңке биді жеңіп, қарындасын ауылына аман-есен алып қайтуы сөз болады.

Сырым батыр Хиуа ханының бір бәйгесінде Ақмоншақ атты бәйгеге қосып, бәйгеден озып, бірінші келеді. Соңынан күресуді жөн санаған хан тілегін қайтармай, Сырым батыр қасындағы жолдасын күрестіріп, ханның адамын жығып кетеді. Қызғаныштан іші удай ашыған хан мыстан кемпір арқылы Сырымның атының үзеңгісіне у жаққызып өлтіреді.

Аңызда Сырым Нұралы ханның орнына хан болғаннан кейін еліне жайлы жер іздейді. Сонда Еділ бойынан және Нарыннан құдықтар қаздарып, екі жердегі қазылған құдықтардың нәтижесін салыстырып, Еділ мен Нарынды жайлаған елдің шаруасының қалай өркендейтініне берген сыны айтылады.

Мұқып деген бидің Шолпан деген сұлу, әрі ақылды қызы болады. Шолпан мен сүйген жігіті Түкібай үйленгелі жүргенінде, қалмақ елінің Доржы атты батыры Шолпанды аламын деп, қазақ елін басып алады. Шолпан ел-жұртын тұтқыннан босату үшін Доржыға еріп, қалмақ еліне кетеді. Артынан Түкібай көп жігітті ертіп, қуып барады. Шолпан көп қиыншылықпен, Доржының күтушісі Құртқаның көмегімен Түкібаймен кездеседі. Сөйтіп, сүйген жігітіне қосылады.

Аңызда орта жүзге барған кіші жүздің бір қызының зәбір көріп жүргенін орта жүзге барған жігіттерден беріп жіберген қыз аманатынан білген Сырым батырдың орта жүзге барып, қарындасын қайтарып алуы сөз болады.

Аңызда арғын жаққа барып, қайтып келе жатқан екі жолаушыдан жолда қой бағып жүрген бір әйел жолығып, Сырым жайлы сұрап, оған өзінің бір аманатының бар екенін айтып, екі жолаушыдан беріп жіберуі, аманатты көрген Сырым батыр мән-жайды бірден түсініп, әйелге өз қамқорлығын жасап, қиналып жүрген жерінен алып қайту барысы сөз болады.

Сырым батырдың тумаларына ренжіп, өзінің кімнен туғанын біле алмай дал болып, нақты дерегін білмек болып анасынан сұрайды, анасы ол кезде аяғы ауыр, жерік болып жүрген кезі екен. Елдің бір жылғы көштегі көрген ауыр қиыншылығы мен сол қиын-қыстау кезден елді аман алып қалған, барды аузына қаратқан, көреген, парасатты адамды, және мына ішімдегі бала сол адамнан да асып туса деген арман-тілегінен дүниеге келгенін баяндап береді.

Сырым Хиуа ханына барып айтқан «Қарақалпақ, сарт, өзбек, қазақ, түрікмен, естек – осы алтауымыз бірігіп, Руссия патшасына қарсы шығайық. Менен асса, сені қоймайды. Осы бастан бетін қайырайық. Сен маған қол, ат, азық бер. Екінші жұмысым, патшадан жеңілсем, бері көшем, қоныс бер. Жалпы қазақтың үш баласы: Ақарыс – Ұлы жүз, Бекарыс – Кіші жүз, Жанарыс – Орта жүз, осы үш жүздің баласы бұл жерден жылқы бағып, Көкшетауға шығып кеткенде, осы жерде қонысым қалды, сол қонысымды бер. Үшінші, Созақ баласы қарақалпақта еншім қалды. Бұл әуелде үлкен үй еді. Қалған еншім – үй-мүлік пен қоралы мал» деген талаптары мен соның орындалуын айтады.