Қазақ қолжазбаларының қысқа сипаттамасы
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Сыңсу басы қара сөзбен ертедегі қыздардың сүйгеніне қосыла алмайтыны туралы, сонда зорлықпен кетіп бара жатқан олар өз тағдырына налып, сыңсу айтатыны туралы айтылған. Сыңсу мазмұнында қыз тек ағасына ғана өкпесін білдіріп, ел-жұртымен тұтас қоштасады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Бұл сыңсуда да өз еркімен ұзатылмағаны айқын аңғарылады. Қыз бірінші әкесімен қоштасып, ұл бала жаратылмағанына ашынады. Әкесінен кейін әпкесімен қош айтысып, одан кейін туған жұртын бауырына аманаттайды. Өзінің анасын атап қоштаспағанымен, туған жұртындағы шешелеріне сөзін арнайды. Сосын қайта бауырына, сосын әкесіне сөзін арнап, өзін жат жұртқа тірідей бере салғанына, мойнына құрық салғанына өкпесін жеткізеді.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Бұл сыңсу мазмұнынан басқа өңірдің халқынынан жазып алған сыңсудың жолдары да бар. Қыздың ағасына деген назы анық байқалады. Туған жұртымен қимай-қимай қоштасады. Бірақ сыңсудың соңғы жолынан қыздың не айтқысы келгенін түсіне алмайсың. Сыңсуда ұзатылып бала жатқан қыз ойын соңына дейін аяқтай алмағандай.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Мәтінде қыз өзінің теңдігі жоқ екенін айтып, анадан бірге туғанмен бірге ешқашан жүре алмайтынына ренішін, назын білдіреді. Ең бірінші ағасымен, содан кейін туған жұртымен, шешелерімен, әкесімен, анасымен, жеңгесіне сөзін арнап айтады. Сыңсу соңында анасы да қызына жауап қатады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Сыңсу мазмұнынан қыздың тым алысқа ұзатылып бара жатқаны аңғарылады. Қыз аулының басқа қонысқа көшіп бара жатқаны да айтылған. Қыз басында теңдігі жоқ өзін «мұңдық» сезінеді. Әуелі анасымен, сосын жеңгесімен және әкесімен, аға-бауырларымен қош айтысады. Әкесіне еркелеп-ақ өскенін де сөзге қосады. Өзін керегі жоқ затқа да теңейді. «Жылама» деп жұбатқанмен де, басындағы жайдың жылатпай қоймайтынын айтады. Сыңсудың соңғы шумағында басына сәукеле кигеннен кейін, өмірінің басқа кезеңі басталғанын да қосады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Сыңсуда қыз әуелі туған жұртымен, жеңгесімен, ағасымен, анасымен арнайы сөзін арнап қоштасады. Қыз ағасына жақын жандарын табыстайды. Сыңсудан қыздың еркінен тыс ұзатылып бара жатқаны аңғарылмайды. Сондай-ақ бір ерекшелігі – бұл сыңсуда қызға жұбату сөз де айтылған. Оның мұңаюына ешқандай себеп жоқ екенін білдіріп, басу айтқан.
Қолжазбаның атауы
Қыз сыңсуы
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Бұл сыңсуда ұзатылып бара жатқан қыздың еркелетіп өсірген еліне деген қимас сезімі бар. Қыз кей-кейде еркелікке бой беріп, шаруаны ысырып қойғанын, жеңгесінің өзіне дәйім демеу болғанын жеткізеді. Артында қалған бауырымен ерекше қош айтысады.
Қолжазбаның атауы
Сыңсу
Қолжазбаның жанры
Тұрмыс-салт
Қысқаша мазмұны
Сыңсу мазмұнынан қыздың малға сатылып, теңдігінің сақталмағаны, өзі қаламаған жанға ұзатылып бара жатқаны байқалмайды. Қыз қазақы салтпен, жөн-жосығымен өзінің артында қалған жұртына сөзін арнайды. Еркелеп өскен елін қимай бара жатқанын білдіреді.