∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞

Қазақ қолжазбаларының қысқа сипаттамасы

Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Мәтінде жас келіннің әулет алдындағы міндеті, көрсетер құрметі, әдеп-ибасы, іс-әрекеті барлығы тізбектеліп келеді де, әулеттің үлкендеріне, ағайын-туысқа сәлем салдырып, соңында келіннің бетін ашып қауымға көрсетуі айтылады.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Өлеңнің бастапқы шумақтары төрт тармақты, жеті буынды жыр үлгісімен басталып, соңы ұзынды-қысқалы айнымалы ырғақпен айтылады. «Жар-жардың» бұл қалыптасқан, жаттанды мәтініндегі сөз образдары мен өлең өлшемдерінің ішкі логикалық байланыстары берік сақталған. Өлең нағыз фольклорға тән поэтикалық тілмен, тіпті кейбір жолдары риторикалық сұрай арнау түрінде келеді.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Өлеңнің құрылымы 4, 6, 8 тармақты, 7 буынды жолдардан тұрады. Өлең негізінен ұзатылғалы жатқан қыздың сіңілісінің атынан айтылады. Өлеңде әпкеге деген қимастық, алдағы өмірін уайымдау сарыны басым. «Жар-жардың» тұрақты сөз қолданыстарымен айтылғанымен, мәтінге авторлық бояулар қосылып, өлең мәтінінің көркемдік сапасының салмақтанғаны анық байқалады.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Мәтін 6, 7, 8 буынды қысқа-қысқа қайырымдарға құрылған. Өлең қисынды да әуезді тығыз ырғақпен айтылады. «Жар-жардың» дәстүрлі композициялық, интонациялық-мелодикалық құрылымына сәйкес жыр үлгісінде келеді.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Өлеңнің ұйқасы толымды, идеялық мазмұны терең. Мәтінде жаттанды, құрама жолдар жоқ. Өлең жолдары мағыналық тұрғыдан өзара қиюласқан көркемдік-эстетикалық сапасы жоғары тармақтардан тұрады. 6-7 буынды жыр ағымымен айтылады. Соңғы өлеңнің ұйқасы шалыс ұйқасқа құрылған. Бірінші тармақ үшінші тармақпен, екінші тармақ төртінші тармақпен, яғни тағы мен тағы, жұбы мен жұбы ұйқасқан. Жыр өлшемімен жазылған. Буыны 7-8 буынды, екі бунақты өлең. Ұйқасы толымды болып келеді. Ұйқас дыбыстардың соңғы дауыстыға да, дауыссызға да бітіп отырады.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар.
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Өлең мaзмұнындa ұзaтылғaлы отырғaн қыздың aтынaн қыз ғұмырының әділетсіздігі, қaлыңмaл құрбaны, әйел зaтының aуыр хaлі жaйындa баяндалады. Сондай-ақ, «ол жақта да ата-анаңның орнын басар ата-енең бар» деп қыздың барған жерін жатсындай, тез әлеуметтенуіне жұбату да айтылады. Мәтін 11, 12 буынды өлең үлгісіне құрылған.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
Бұл мәтінде «жар-жардың» ескі ғұрыптық мазмұны әлсіреп, көркемдік-идеялық сипаты өзгерген. Мәтінде жүрек тебірентердей мұңды саз, аянышты сезім емес, керісінше ойнақы, қуанышты көңіл-күй басым. «Жар-жардың» бұл нұсқасы қазіргі заманауи тойларда екі жасқа арналып орындалады. 6-7 буынды жыр үлгісіне құрылған.
Қолжазбаның атауы
Жар-жар
Қолжазбаның жанры
Жар-жар.
Қысқаша мазмұны
«Жар-жардың» бұл мәтінінде ұзатылғалы жатқан қыздың ата-анасына деген қимастығы баяндалады. Мәтіндегі мұңды сарын, ырғақтық өлшем өлеңнің синкреттілік сипатын айқындай түскен. Өлең он бір, он үш, кейде төрт буынды жыр ағымымен айтылады.