Теміртау бұрын Жауыртау аталса керек. Қарабайдың қызы Баян ғашығы Қозыға моншағын, домбырасын, сәукелесін бір жігіт арқылы беріп жіберіпті. Ұзақ жол жүріп бір таудың қасына кеп демалайын десе, әлгі жігіттің арқасы жауыр боп қалған екен. «Жауыртау» атануы содан дейді.

Жыл сайын көктемде осы өңірге бір жұп сарыала қаз ұшып келеді екен. Мұның біреуі кедей жігіт, екіншісі байдың сұлу қызы болса керек. Екі жас үйленбекші болғанда қыздың әкесі наразы болыпты. Жігіттің әкесі екі жасты қазға айналдырыпты. Содан бері әлгі екі қаз жұп жазбай жүреді екен.

Бір бай перзентке зар болады. Қартайған шағында сүйікті әйелі жүкті болыпты. Бір күні әйелі өзен аңғарында жүріп қыз босаныпты. Бай сол ауылдың игі-жақсыларын шақырып, қызының есімін Тәтті қойған екен. Бірақ сол қыз шілде айларында өзенде шомылып жүріп, батып кетсе керек. Кейбіреулер бұл жердің Тәтті аталу себебі, мұнда ең бірінші орыс қызы Татьянаның қоныстануы десе, кейбіреулері судың тәттілігінен дейді.

Бір байдың баласы болмай, төрт әйел алған екен. Төртінші әйелі екіқабат болып, құлан етіне жерік болады. Сары Мерген жанына он бір жасар ұлын алып, құланды іздеп шығады. Бірнеше күн жүріп, аңшы мерген қос шоқыны мекендеген құланға кез болады. Баласына құланды екінші шоқыдан бері қарай қашыруын айтып, өзі мылтығын кезеп тұрады. Қашып келе жатқан құланның қақ маңдайынан оқты тигізіп, еліне баласынан хабар жеткізеді. Ауылға әкелген соң құланның құлағы шұнақ, өзі тайдай ғана кіші екенін көріпті. Содан бері сол мекен «Тайатқаншұнақ» аталған екен.

Шапқыншылық заманда Мерген деген аңшы болыпты. Шайқастардың бірінде қолға түскен қалмақ қызы олжа ретінде Мергенге беріледі. Біраз уақыт өткеннен кейін қалмақ қызы құлан етіне жерік болады. Содан аңшы құлан іздеп, дала кезеді. Іздеген аңы жолыға қоймайды. Бір күні мерген алдындағы беткейден құланды көзі шалып қалады. Аңшы көрген аңын дәлдеп, атып жіберсе, құлан деп атқаны тай болып шығады. Оның бір жақ құлағы жоқ шұнақ екен. Кейін сол биікті ел «Тайатқаншұнақ» деп атап кетеді.

Ертеде Тарбағатай тауын қалмақтар мекен еткен. Қаптаған суыр түні бойы ащы дауыстарымен шаңқылдап, маза бермепті. Қалмақтар суырды «тарбыға», ал тауды «тай» деп атайды екен. Сонан осы биікті «Суырлытау», яғни «Тарбағатай» деп атап кетеді. Таудың осы атауы күні бүгінге дейін сол қалпында сақталған.

Бай қызын ұзатпақ болып, қызының жасауын дайындап жатып қызынан: «Енді не сұрайсың?» дегенде, Қызы: «Сықырлауығым сырлаусыз, босағам бояусыз бара жатырмын» дейді. Ашуға булыққан әкесі қызының тойымсыздығына ренжіп: «Әй, тойымсыз неме тасқа айналғыр» дейді. Бір сәтте бүкіл ел, мал-мүлкі, жұрты тас болып, тасқа айналып кетеді. Сол жердегі тас бейнелері адам мен мал бейнелеріне ұқсас болғаннан кейін бұл жерді «Сымтас» деп атап, осындай аңыз пайда болған екен.

Баяғы өткен заманда Сарыарқа жері тұруға өте қолайсыз жазық дала болыпты. Елінің қамын ойлаған Асан қайғы Тәңірден жерінің тұруға ыңғайлы болуын өтінеді. Тәңір де Сарыарқаның байтақ даласына көз салып, еш тұлдырсыз жаратқанына ыңғайсызданады да, қоржынынан ірі кесектер іздейді. Алайда ірі кесектер жер бетіне үлкен таулар болып жұмсалып кеткен екен, тек ұсақ кесектер ғана қолына ілінеді. Көп ойланған Тәңірі қойнауы берекеге толы боларлықтай етіп, ұсақ қиыршықтарды шаша салады. Сол кезде ұсақ қиыршықтардан Көкшетау, Баян, Қарқаралы, Қызыларай, Ұлытау сияқты таулар пайда болған екен.