Садыр руынан Күніш деген қыз Матай руының жігіті Омарбекке өз елінің байлығын мақтап: «Садыр руынан Матай руы ешуақытта да артыла алмайды. Сен біреудің малын бағып жүрген машысың», — деп кемітеді. «Күнің үшін күндіз-түні зар қағасың, әуелі қыздан құнсыз сен емес пе!?» — дейді қыз. Қыздың сөзіне ыза болған Омарбек те өз руын мақтап: «Менің Матайдан тараған арғы затымның бәрі де ер болған. Садырдың қыздары бағасыз, аулына қырғыз-ноғай қонғанда не болмап еді, Мықтыбек тісін қайрап сазайыңды берген жоқ па?» — дегенде қыз Омарбектен жеңіледі.

Айтыс Жалайыр елінде, Қияқбай қызының тойында, 1914 жылы Кескен деген судың бойында өткен. Ақындар бірін-бірі іздеп келгенін айтады. Ақын Мұсабек Қалиша келіншекке: «Бір басыңда бұйымтайым бар, күйеуің Әсембай теңің емес», – дейді. Қалиша жігіттің елі жатақ екенін айта келіп, «Егін егіп, балық аулағансың, маған қолың жетпейді», – дейді. Мұсабек ақын Қалишаға: «Күйеуің Әсембай да егінші еді ғой. Өзіңді астыққа сатып алған жоқ па?» – деп жеңеді.

Екі ақын кезектесіп, аты-жөнін, руларын, туған-туыстарын жырға қосады. Әсіресе Ержан ақын Баянның түпкі атасының әйелі өліп, бір жас қызды алғанын айтып ретінде сөз қылады. Ал Баян да Ержанды сарттан туғансың деп кемсітеді. Байжігіт атанған рулы елді өзбектен немесе қожадан тарады деген аңыз бар. Айтыстың соңында екеуі де өздерінің жарын айтып мақтанады. Сайып келгенде айтыстың ақырында екеуі де татулыққа көшеді. Баян қыз күйеуін: «Кедей де болса теңім, сүйгенім»,-дейді. Ал Ержан ақын да Баян қыздың тапқырлығын бағалап, сүйген жігітіңмен тату-тәтті өмір сүр деп алғыс айтады.

Жұпаркүл мен Әбіш айтысы – қара өлең айтысы. Бірін-бірі мақтау, сағыныш, ардақтау, ара-тұра қайымдасып та кетеді. Айтыста танысып-біліскені айтылады. «Сырымды саған айтпай, кімге айтайын, сен де кеудеңдегі мүддеңді айта бергін», – дейді Жұпаркүл. Жігіт көшіп кеткен қызға сағынышын білдіреді. «Ескі жұртыңа қарағанда көзіме оттай басыласың», – дейді. Қыз да: «Мал тапқан жігіт қыз иесі, сізді ойлап, жеңім жастық, етегім төсек болды, бұл дүниеде опадан артық не бар?!» – деген сезімін білдіреді.

Баяғыда әрі сері, әрі ер жігіт Боздақ бір байдың Ақбала деген сылқым қызына ғашық болады. Бай қызын кедей жігітке бермек түгіл, маңынан жүргізбейді. Бірақ саналы қыз жігіт қадірін танып, оның өнерін бағалап өзіне жақын тартады. Сөйтіп жүргенде арманына жете алмай, Ақбала қайтыс болады. Бұл кезде жігіт Ташкентке саудамен кеткен екен. Боздақ сүйген қызының қабірі басына барып өлеңмен тілдеседі. Қабір тасының үстінде Ақбаланың тақиясы тұрады. Жігіт оның қабірі екенін содан таниды. Қырғидың жалғыз қызы Ақбала екенін жырға қосады. Жігіт: «Дүниеде не тәтті екен», -деп сөз тастайды. «Сен сұрасаң, мәнісін мен айтайын, бәрінен тіршілікте ойнап-күлген жақсы екен», -дейді Ақбала. Амалы құрыған Боздақ қыз қабірімен мәңгілік қоштасып, үйніе қайтады.

1916 жылы Қарқаралы уезіне қарасты Қу ауданына қарайтын Шаншар еліндегі Асан Қыдырбекұлы Шұнақ тауының түбінде қонып отырған қалың елдің ішінде Балжан сұлумен кезігіп айтысады. Шойтас қызы Балжанды сөзбен бастырмалатып, айтыста жеңіп, кейін Балжанмен сөз байласып, ақыр аяғында Асан еліне алып қашады. Балжан сұлу Шаншар еліне келін болып түскенін өзі де аңғармай қалады.