«БАЛАЛАР ФОЛЬКЛОРЫ - бесік жыры» айдарының архиві
Қазақ қолжазбаларының қысқа сипаттамасы
Қолжазбаның атауы
Әлди
Қолжазбаның жанры
Бесік жыры
Қысқаша мазмұны
«Бесік жырының» бір нұсқасы болып саналатын бұл мәтін құрама шумақтардан тұрады. Мәтін мазмұнында ұл баланы уатумен қоса, батыр болсын деген тілек айтылып, бөбектің келешегіне зор сенім артады.
Қолжазбаның атауы
Бесікке бөлердегі айтылатын өлең
Қолжазбаның жанры
Бесік жыры
Қысқаша мазмұны
Айтушы баланы бесікке салу дәстүрінде айтылатын өлеңдер мен ырымдарды өз білгенінше баяндайды. Бірінші бесікке бөлердегі айтылатын өлең, сосын бесікті аластау өлеңі, бесіктен шешіп алғанда айтылатын төрт жол өлең. Нәрестенің тұсауын кесу кезінде айтылатын жырмен аяқтайды.
Қолжазбаның атауы
Бесік жыры
Қолжазбаның жанры
Бесік жыры
Қысқаша мазмұны
Дәстүрлі бесік жырларының бірі. Жаттанды өлең ұйқастарымен қатар, «отыз қызды олжалап, алып келе жатыр, балам» деген сияқты жаңа өлең жолдары да кездеседі.
Қолжазбаның атауы
Бесік жыры
Қолжазбаның жанры
Бесік жыры
Қысқаша мазмұны
Бесік жыры сұрақ-жауап ретінде айтылады. Өте қызықты, дидактикалық маңызы жоғары бесік жырларының бірі.
Қолжазбаның атауы
Бесік жыры
Қолжазбаның жанры
Бесік жыры
Қысқаша мазмұны
Жырдың бастапқы шумақтарында ұйқастары әртүрлі. Айтушы жырдың біраз жолын ұмытып қалған сияқты. Мәтіннің соңы дәстүрлі бесік жырымен аяқталады.
Қолжазбаның атауы
Бесік жыры
Қолжазбаның жанры
Бесік жыры
Қысқаша мазмұны
Ел ішіне кеңінен таралған бесік жырларының бірі. Мәтінде жергілікті сөздер көптеп кездеседі.
Қолжазбаның атауы
Бесік жыры
Қолжазбаның жанры
Бесік жыры
Қысқаша мазмұны
Мазмұн байлығы, поэтикалық құрылымы жағынан бесік жырының өзге мәтіндерімен үндеседі. Сөз құрылысы бір сарынды, баланы уату үшін орындалатындықтан, ырғағы мен екпіні бесіктің тербелісіне ыңғайлас айтылады. Төрт шумақты өлең мәтіні 7-8 буынды жыр түрінде келеді.
Қолжазбаның атауы
Бесік жыры
Қолжазбаның жанры
Бесік жыры
Қысқаша мазмұны
Мәтін тұрақты нұсқа болмаса да, ежелден ел арасында айтылып, қалыпқа түскен дәстүрлі үлгіде келеді. 20 тармақты өлеңнің алғашқы жеті жолы 7-8 буынды жыр түрінде айтылады. Он үш тармақты екінші шумақтағы нәзік лирикалық көңіл-күй, негізгі идея диалогтік сөйлесім әдісі арқылы беріледі.