∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞

Қазақ қолжазбаларының қысқа сипаттамасы

Реестрдің идентификаторы
Қолжазбаның атауы
Беташар
Қолжазбаның жанры
Беташар
Қысқаша мазмұны
Беташар жырдың орындаушысы сөз басында өзінің қызыл тіліне бір сыйынады. Келіннің өзіне қатысты өсиет-ақылын айтып, жігіттің ата-анасынан бастап, бауырларына сәлем салғызады. Жыр басында айтқан өсиетін осы тұста тағы жалғастырып, ең соңында өзіне сәлем салғызады.
Реестрдің идентификаторы
Қолжазбаның атауы
Беташар
Қолжазбаның жанры
Беташар
Қысқаша мазмұны
Беташар мәтінінің басында автор өзінің кездейсоқтан қолқалап бетін аш дегенге сөз таппай тұрғанын айтуынан оның суырыпсалма ақындығын, алдын-ала дайындықсыз, табанда жырды шығарғанын аңғаруға болады. Барлық өзге беташар өлеңдері секілді бұл өлеңде де келінге әуелі өсиет айтылып, кейін қайын атасына, енесіне, қайын аға-қайын іні, қайын апа-қайын сіңлі, абысын секілді туыс-туғанына сәлем салдырып, орындаушы ең соңында өзіне де сәлем салуын сұрайды.
Реестрдің идентификаторы
Қолжазбаның атауы
Беташар
Қолжазбаның жанры
Беташар
Қысқаша мазмұны
Бұл беташар жырда бірінші келін келді деп сүйіншілеп, жаңа түскен келінге көрімдік сұрайды. Өзге беташар жырлар секілді келінге сәлем салдыратын арнайы жолдары жоқ.
Реестрдің идентификаторы
Қолжазбаның атауы
Беташар
Қолжазбаның жанры
Беташар
Қысқаша мазмұны
Бұл беташар жыр қысқа-нұсқа айтылған. Жаңа түскен келінге әдеп, әдет, салт-дәстүрдің сақталуы тиістігі айтылған. Тұрмыста кездесетін кейбір қиындықтардың да өткінші болатындығын жеткізіп, қосылған жары өзінің теңі екенін айтып, ел-жұртқа сәлем салғызады.
Реестрдің идентификаторы
Қолжазбаның атауы
Беташар
Қолжазбаның жанры
Беташар
Қысқаша мазмұны
Беташар жырда бірінші келінге ақылын айтып, міндеттерін санамалап береді. Келінге тән жақсы қасиеттерді тізіп өтеді. Кейін ретімен қайын атасы, енесі, қайын ағасы, абысындары, құрдастары, қайын сіңлілеріне, қайныларына сәлем салғызады. Тек соңынан тұтас ел-жұртты атайды. Жыр соңында келін өз теңін тауып келгендігі туралы айтылады.
Реестрдің идентификаторы
Қолжазбаның атауы
Беташар
Қолжазбаның жанры
Беташар
Қысқаша мазмұны
Жырдың басында беташарды орындаушы жаңа түскен келінге бірінші өсиет айтады. Бұл беташар жырдың басқа беташар жырдан ерекшелігі сәлем салынатын жандардың есімдері аталған. Сондай-ақ сол жандарды сипаттауда орындаушы олардың жеке қасиеттерін қалжыңмен, әжуалап берген.
Реестрдің идентификаторы
Қолжазбаның атауы
Беташар
Қолжазбаның жанры
Беташар
Қысқаша мазмұны
Беташар жырды орындаушы бірінші сөзін келіннің атқаруы керек міндеттерінен бастайды. Сол міндеттерін дұрыс орындағанда атасының батасын алатынын білдіріп, қайын атасына сәлем салғызады. Бұдан кейін ене мен келін арасындағы байланысты айтып, қолы ұзарған ененің қандай күйде болатынын сипаттап, енесіне сәлем салғызады. Келесі кезекте қайын аға, қайын інілері, абысындары жайлы айтып, оларды әрдайым сыйлап тұруы керектігін жырына қосады. Жыр соңынан барша жұртқа сәлем салғызады. Беташар жыр шұбыртпалы ұйқаспен жазылған.
Реестрдің идентификаторы
Қолжазбаның атауы
Беташар
Қолжазбаның жанры
Беташар
Қысқаша мазмұны
Беташар жырда бірінші келіннің қайынағаларының ерекше тұлғасын сипаттап, одан кейін абысындарымен қарым-қатынасына байланысты өсиетін айтып, бикештері мен қайынінілерінің де ерекшелігін жырға қосып, сәлем салғызады. Тек кейін ғана ел-жұртқа, үлкендерге сәлем бергізеді. Орындаушы ең соңында өзін де жырына қосып, өзіне сәлем салғызады. Ең соңында беті ашылғаннан кейін келінге бата береді.