Бұл дастан ғашықтар жайлы. Бағдатта болған оқиға. Осы шаһарда Ғабдолла атты жомарт кісінің баласы болмайды. Елу жасқа келгенде перзенті дүниеге келеді. Осы елді билеген Құжаз патша – өте залым адам. Ғабдолла сауда жасап бір қалаға барғанда бес жастағы қызцы сатып жатканын көріп, баласына сыйлық ретінде әкеліп береді. Екеуі жастайынан бірге өсіп, үлкейгенде бір-біріне атастырылады. Ғабдолла баласына өзінің орнын береді. Нұғман үш айға сапарға кетеді. Оның ғашығы Назымды Қужаз патша көріп, ғашық болып қалады. Назымды сиқыршы кемпір арқылы алдап сарайына алдырып, ұрлықшы деп өтірік айып тағып, Бағдаттың халифына сыйға тартады. Ол қызды халифтың апасы түсініп, онымен сөйлесуге халифтың рұқсатын алады. Сапардан оралған Нұғман, ғашығының жоқ екенін көріп, қатты қиналады. Оның үйіне бақсы шал келіп, кітап ашып, қыздың жағдайын айтады. Ол жігітке көмектесу үшін, дәрігер болып Бағдатқа барады. Халифтың апасы қырық қыздың біреуін осы шалға әпереді. Шал өзінің үйленген қызына дәрі беріп, бетіне жігіттің мөрін басады. Оны көріп, Назым талып қалады. Назым қызға бар сырын айтады. Бүны естіп қыз жігітті сарайға ертіп келеді. Нұғман мен Назым қосылып, үлкен той жасайды. Халиф өзін Қужаз патша алдағаны үшін дарға асып, орнына Нұғманды патша қояды.

«Орқа–Күлше» дастанында бала кезінен атастырылып, кейін қосылған Орқа мен Күлшенің махаббаты баяндалады. Күлшенің сұлулығына қызыққан Бәни Омар мен Мәлiк Мақсан оны тартып алуға әрекет жасайды. Орқа Бәни Омарды жеңгенімен, өзі елден кеткен кезде Күлшенің әкесі Қалел дүние үшін қызын Мақсанға бермек болады. Орқаға Күлшенің өлгені туралы жалған хабар жеткізіліп, ол қатты қайғырады, ал Күлше Мақсанның қолында қалады. Алайда Күлше Орқаға деген адалдығынан айнымайды. Кейін Орқа Күлшенің тірі екенін біліп, оны іздеп тауып, екеуі қайта қауышады. Мақсан олардың шынайы махаббатын түсініп, екі жастың қосылуына мүмкіндік береді.

Баяғы заманда он сан Ноғай елінде Шаншар атты хан өмір сүреді. Ол дәулетті, елге беделді адам болғанымен, қартайғанша перзент көрмейді. Қырық әйел алса да, ешқайсысынан бала сүймейді. Бір күні осыған қатты қиналған хан елге жар салып, өзіне ұл мен қыз туып беретін әйелді іздейді. Сол кезде ел ішінде кедей өмір сүріп жүрген Жәудір деген қарт балықшының Ханшайым атты қызы болады. Шаншар хан Ханшайымға үйленеді. Көп ұзамай Ханшайымның бір ұл, бір қызы дүниеге келеді. Ұлының аты — Зарлық, қызының аты — Мұңлық. Алайда ханның бұрынғы әйелдері Ханшайымды қызғанып, оның балаларымен бірге бақытты өмір сүруіне қарсы болады. Олар ханға түрлі сөз айтып, Ханшайымды жамандайды. Ақыры қызғанышқа берілген әйелдер ханның сеніміне кіріп, Ханшайымнан құтылудың амалын табады. Ханшайымның екі баласын жаулары Шөгірлі тауына апарып тастайды. Ал Ханшайымды екі баласынан айырып, дариядағы адам аяғы баспайтын аралға апарып тастайды. Осылайша ана мен бала бір-бірінен ажырайды. Зарлық пен Мұңлық тауда жалғыз қалады. Екеуі бір-біріне сүйеніп өседі. Уақыт өте келе Зарлық ер жетіп, батыр болып қалыптасады. Ол туған жерін, әкесін, анасын іздеуге бел буады. Зарлықтың көмегімен Ханшайым отырған арал табылады. Ол аралдан анасы Ханшайымды алып шығады. Осылайша ұзақ жылдар бойы бір-бірінен айырылған ана мен баланың қауышуы жүзеге асады. Кейін Мұңлық та әкесі мен анасына қосылады. Осылайша отбасы қайта бірігеді. Хан өзінің бұрынғы қателіктерін түсінеді. Зарлықтың ерлігі мен ақылдылығына риза болған Шаншар хан оған ел басқаруды тапсырады.