∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

قاتيا قىز بەن شەگەن اقىننىڭ ايتىسى / Қатия қыз бен Шеген ақынның айтысы

1. Реестрдің идентификаторы
2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)
قاتيا قىز بەن شەگەن اقىننىڭ ايتىسى / Қатия қыз бен Шеген ақынның айтысы
3. Авторы (Айтушы)
1. قاتيا قىز / Қатия қыз. 2. شەگەن اقىن / Шеген ақын. Айтушысы الياسقار / Әлиапсқар
4. Жинаушы, тапсырушы:
بولمان قوجاباەۆ / Болман Қожабаев (1880-1972). Бұрынғы Қарағанды облысы, Жезқазған ауданынан. Болманның әкесі Тоқсанбайұлы Қожабай ХІХ ғасырда өз еліне аты жайылған белгілі ақын болған. Болманның өзі де ақындықтан құралақан емес. Оның Тайжан, Шашубай, Көшек, Маясар, Қайып, Доскей, т.б. ақындармен айтыстары жинақтарда, газеттерде жарияланған. Ол 1943 жылы болған республикалық айтысқа қатысқан. Болманның өлең-жырлары да аз емес.
5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)
1963 ж., жері белгісіз.
6. Мекеме (қор иесі)
М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты.
7. Шифры
Ш. 267 (ӘӨИ)
8. Бет, жол саны, өлшемі
П.6; Б.11; Ж.16; 26х18; 18х14
9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы
Қиғаш жолды шақпақ дәптерге араб әрпінде қарындашпен жазылған. Қолжазба беттері арабтық үлгімен берілген. Өлең жолдары әр бетке бір қатардан тізілген.
10. Қолжазба графикасы
Араб әрпі.
11. Жанры
Айтыс
12. Қысқаша мазмұны
Найман Қожабай ақынның інісі Шеге ақын қыпшақ қызы Қатия ақынды Торғайға барған сапарында іздеп барып айтысады. «Ауылыңды іздеп келдім, Сарыарқаның биік белінен сәлем», — деп өлеңдетеді ат үстінен. Қатия қыз да: «Рұқсатсыз ауылға келіп, айғайлаған кімсің? Алдымен атыңнан түс, үйге кір, айыбыңды төлерсің», — деп жауап береді. Үлкендерге сәлем беріп, үйге түседі. Халайық жиналып қалады. Қыз қолына сыбызғысын алып, айтысқа әзірленеді. Шеген ақын Арқадан іздеп келгендігін, руының найман екенін айтады. Елдің атақты биі Әлмәмбет айтысқа рұқсат етеді. Шеген қыз басының кемшілігін іздейді. «Барған күйеуіңді кәрісініп қайтып келдің», — деп бетіне салық етеді. Қатия қыз: «Бұл айтқаның жала, мен әуел баста-ақ ризалық бермедім», — деп өзін ақтай сөйлейді. Айтыс қыза түседі. «Жаугершілік заманда 10 адамды патшаға ұстап беріп, опасыздық жасадыңдар. Міне, біздің Ерден батырды айт, ел қамқоры, досқа мейірлі», — деп мақтаныш етеді. Атақты адамдары, билері: «Ерден қазақтың қалың бұқарасының қамқоры болған, төрелер қырғыздарға аттанғанда ермеңдер деп елді тоқтатқан. Сондықтан айтысты тоқтатып, Шеген ағаңа шапан кигіз, жолыңды бер», — деген екен. Он бір буынды қара өлең ұйқасына құрылған.
13. Басы:
.اق وردا، امانبىسىڭ، سالەم بەردىم، ولەڭدى ادەيى ارناپ سۇراپ كەلدىم
14. Соңы:
.قاتيپا، ءتىلمدى الىپ تۇرەگەلىپ، ات مىنگىز اعامىزعا شاپان جاۋىپ
15. Қосымша мәлімет
Қолжазба беттері ақ қағазға жапсырылып, мұқабамен тысталған.
16. Сандық көшірменің болуы
Бар.
17. Сипаттаманы дайындаған:
Ернат Жаманбалинов.