Мұрат ақын мен Ізім шайырдың айтысқаны

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

Мұрат ақын мен Ізім шайырдың айтысқаны

1. Реестрдің идентификаторы

2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)

Мұрат ақын мен Ізім шайырдың айтысқаны

3. Авторы (Айтушы)

1. Мұрат Мөңкеұлы (1842-1906). Қазіргі Гурьев облысы, Қызылқоға ауданынан (Бұрынғы Орал облысы, Тайсойған ауданы). Руы — Қаратоқай Беріш, оның ішінде Аққұлы. 2. Ізім шайыр.

4. Жинаушы, тапсырушы:

Айтушысы — Мұратов Дәулетқали. 1882 ж. туған. Туып-өскен жері бұрынғы Гурьев облысы, Бақсай ауданы. Жинаушысы — Балтабай Адамбаев (1919-1990). Көп жылдар Қазақ ССР Ғылым академиясы М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының аға ғылыми қызметкері болған.

5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)

1957 жылғы 27 сентябрьде Гурьев облысы, Бақсай ауданы, 8-ауылда жазылып алынған.

6. Мекеме (қор иесі)

М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты.

7. Шифры

Ш. 411 (ӘӨИ)

8. Бет, жол саны, өлшемі

П.1; Б.18-19; Ж.24; 33х20,5; 28х15

9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы

Шақпақ жолды қағазға күлгін сиямен қазіргі қазақ әрпінде жазылған. Араб цифры үлгісімен беттелген. Өлең жолдары қағаздың екі бетіне бір қатардан орналасқан.

10. Қолжазба графикасы

Кирилл әрпі.

11. Жанры

Ақындар айтысы.

12. Қысқаша мазмұны

Мұрат ақын той болып жатқан ауылдан сусын ішіп, енді аттанайын деп жатқанда Ізім шайыр келіп, өлеңмен қағытып, тиіседі. «Мен қарамын, бурамын, танамын, алдымнан келсең, аламын, артымнан келсең, шаламын, көлденеңнен кезіккен көк атты, жөніңді айт», — дейді. Мұрат ақын: «Қара болсаң, моласың, тана болсаң, келімсексің, темір болсаң, жоның жоқ, қабатын болсаң, қабансың, бура болсаң, түйесің…», — деп бастырмалатып, бетін қайтарып тастайды.

13. Басы:

Мен қарамын, қарамын, Сол қараның ішінде Қара бура танамын.

14. Соңы:

Қаңтардың айы туғанда Өз енеңе шөгерсің,

15. Қосымша мәлімет

Өшірілген, жазылған жерлері бар. Нұсқалары: 1. Қ. 593 (ӘӨИ). Мұрат пен Ізім шайыр. Қазақ әрпінде. М-б. 104-106-б. 2. Қ. 1303 (ОҒК). Мұрат пен Ізім шайыр. 3-дәп.

16. Сандық көшірменің болуы

Бар.

17. Сипаттаманы дайындаған:

Ернат Жаманбалинов.