Құлназар мен Шегебай айтысы

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

Құлназар мен Шегебай айтысы

1. Реестрдің идентификаторы

2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)

Құлназар мен Шегебай айтысы

3. Авторы (Айтушы)

1. Құлназар. Кіші Жүздің Шөмекей руының Сарыбай атасынан. Қызылорда облысы, Жалағаш ауданы, «Жаңаталап» совхозынан. 2. Бектасұлы Шегебай. Туған-өлген жылдары белгісіз. Бұрынғы Қазалы уезі, Қуандария болысының алтыншы ауылынан. Руы — Кіші Жүз Кете, оның ішінде Нұрымбет. Қайтыс болған жері Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы, Ленин атындағы совхоз.

4. Жинаушы, тапсырушы:

Қайнарбаев Әлқуат (1898-1979). Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Кеңтүп ауылында туып, Қармақшы ауданының орталығы Жосалы селосында қайтыс болған. Ол Қазалы, Қармақшы және Шымкент облысының Арыс аудандарында мұғалім, оқу бөлімінің бастығы, аудандық партия комитетінің жауапты қызметкері болып істеген. 20-жылдардан бастап ауыз әдебиеті үлгілерін жинауға белсене атсалысқан.

5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)

1950 жылдар, Қызылорда облысы.

6. Мекеме (қор иесі)

М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты.

7. Шифры

Ш. 501 (ӘӨИ)

8. Бет, жол саны, өлшемі

П.8; Б.15; Ж.25; 20х29; 18;29

9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы

Тор көзді оқушы дәптеріне қазіргі қазақ әрпімен, сия қарындашпен жазылған. Араб цифры үлгісімен беттелген. Өлең жолдары әр бетке бір қатардан орналасқан.

10. Қолжазба графикасы

Кирилл әрпі.

11. Жанры

Ақындар айтысы.

12. Қысқаша мазмұны

Еламан Ашықбайұлының бір қара ешкісі бөлініп, жоғалып кетеді. Ол адасып жүріп, Шегебай Бектасұлының ауылының маңына қосылады. Келесі жылы ешкі иесі іздеп келіп, Шегебайдың қорасынан көріп, ен-таңбасынан танып алады да, көптеген ешкілердің көзі жоқ деп, Шегебайды ұры қатарында айыптап, түгелдей қайтарып алады. Шегебаймен бұрын да сөзге келісіп жүрген Құлназар айтыста осы жайды пайдаланады. Бір-бірінің өміріндегі кемшіліктерін, бойындағы міндерін қоса айтады. Айтыс нұсқасы толық, он бір буынды қара өлең үлгісіне құрылған.

13. Басы:

Аз бопты әлде болса Шегебайға, Кім тиед құйрық қысып, жүрсе жайға.

14. Соңы:

Ретсіз ызасына шыдай алмай, Жатырмын жағдайымды сізге даттап.

15. Қосымша мәлімет

Жөндеуден өткен.

16. Сандық көшірменің болуы

Бар.

17. Сипаттаманы дайындаған:

Ернат Жаманбалинов.