∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

Мұңлық-Зарлық дастаны

1. Реестрдің идентификаторы
2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)
Мұңлық-Зарлық дастаны
3. Авторы (Айтушы)
Жиренбаев Төлеген
4. Жинаушы, тапсырушы:
Сейітғаппарова Зүбайра
5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)
1953 жылы Оңтүстік Қазақстан экспедициясы
6. Мекеме (қор иесі)
М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты
7. Шифры
Қ. 380
8. Бет, жол саны, өлшемі
П.26; Б.53; Ж.20 14х19,5; 17х20,5
9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы
Шақпақ жолды оқушы дәптеріне жазылған.
10. Қолжазба графикасы
Кирилл әрпінде
11. Жанры
Ғашықтық жыр
12. Қысқаша мазмұны
Баяғы заманда он сан Ноғай елінде Шаншар атты хан өмір сүреді. Ол дәулетті, елге беделді адам болғанымен, қартайғанша перзент көрмейді. Қырық әйел алса да, ешқайсысынан бала сүймейді. Бір күні осыған қатты қиналған хан елге жар салып, өзіне ұл мен қыз туып беретін әйелді іздейді. Сол кезде ел ішінде кедей өмір сүріп жүрген Жәудір деген қарт балықшының Ханшайым атты қызы болады. Шаншар хан Ханшайымға үйленеді. Көп ұзамай Ханшайымның бір ұл, бір қызы дүниеге келеді. Ұлының аты — Зарлық, қызының аты — Мұңлық. Алайда ханның бұрынғы әйелдері Ханшайымды қызғанып, оның балаларымен бірге бақытты өмір сүруіне қарсы болады. Олар ханға түрлі сөз айтып, Ханшайымды жамандайды. Ақыры қызғанышқа берілген әйелдер ханның сеніміне кіріп, Ханшайымнан құтылудың амалын табады. Ханшайымның екі баласын жаулары Шөгірлі тауына апарып тастайды. Ал Ханшайымды екі баласынан айырып, дариядағы адам аяғы баспайтын аралға апарып тастайды. Осылайша ана мен бала бір-бірінен ажырайды. Зарлық пен Мұңлық тауда жалғыз қалады. Екеуі бір-біріне сүйеніп өседі. Уақыт өте келе Зарлық ер жетіп, батыр болып қалыптасады. Ол туған жерін, әкесін, анасын іздеуге бел буады. Зарлықтың көмегімен Ханшайым отырған арал табылады. Ол аралдан анасы Ханшайымды алып шығады. Осылайша ұзақ жылдар бойы бір-бірінен айырылған ана мен баланың қауышуы жүзеге асады. Кейін Мұңлық та әкесі мен анасына қосылады. Осылайша отбасы қайта бірігеді. Хан өзінің бұрынғы қателіктерін түсінеді. Зарлықтың ерлігі мен ақылдылығына риза болған Шаншар хан оған ел басқаруды тапсырады.
13. Басы:
Әуелі сөз бастайын
14. Соңы:
Сөзі қалды біздерге.
15. Қосымша мәлімет
Мәтіннің алғашқы нұсқасы 1895 жылы Жетісу өлкесінде жазылған.
16. Сандық көшірменің болуы
Бар
17. Сипаттаманы дайындаған:
Салтақова Жанат