Араб патшасының баласы Қайыс пен сол елдің ару қызы Ләйлінің ғашықтығы, бірін-бірі сүйген екі жастың бас еркіндігі жолындағы, озбырлық-зұлымдыққа қарсы күресі мен махаббат трагедиясы жырланады. Патриархалдық-феодалдық қоғамның қатал заңы, Ислам дінінің шырмауы сүйіспеншілік жолына бөгет жасайды. Ақыры Ләйліні зорлап, сүймеген адамына қосады. Сүйген жарынан тірідей айрылған Қайыс қиянат дүниесінен безгендей болады. Қайғы-қасіретке уланған, жүрегі жараланған оған патшаның адамдары “жынданды” — “Мәжнүн” болды деген атпен айдар тағып, жұртқа өтірік лақап таратып жібереді. Жалғыздық мехнатын көрген Қайыс еріксіз ен даланы кезіп кетеді. Дастан жеке бастарын махаббат жолына құрбан еткен Ләйлі мен Мәжнүннің қабір басында бірге жатқан аянышты оқиғасымен аяқталады.