Қобланды батыр

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

1. Реестрдің идентификаторы

2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)

Қобланды батыр

3. Авторы (Айтушы)

Нұрсейіт Битілеуов – жыршы. Батыс Қазақстан облысының Қаратөбе ауданы, Егіндікөл ауыл советіне қарасты «Социалды» колхозында тұрған. Кәсібі – бақташылық.

4. Жинаушы, тапсырушы:

Мәтжан Тілеужанов

5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)

1954 жылғы Батыс Қазақстан экспедициясы. Оны М. О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты ұйымдастырған. Экспедицияны басқарған институттың аға ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының кандидаты Тұрлыбек Сыдықов. «Қобланды жырының» бұл нұсқасын Битілеуов Нұрсейіт жыраудан Мәтжан Тілеужанов жазып алып, экспедицияға тапсырған.

6. Мекеме (қор иесі)

М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты

7. Шифры

8. Бет, жол саны, өлшемі

90; 39; 18X24; 11X20

9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы

Қолжазба шақпақ жолды оқушы дәптеріне қарындашпен және күлгін сиямен кирилл әрпінде жазылған.

10. Қолжазба графикасы

Кирилл әрпінде

11. Жанры

Батырлар жыры

12. Қысқаша мазмұны

Қыпшақ елінде сексен төртке келген Қыдырбай атты бай, алпысқа келген Ақзарбап деген әйелі болады. Елдің әкім-билері ұлсыз Қыдырбайды қорлап «қубас» деп мазақтайды. Бұл қорлыққа шыдамаған Қыдырбай Ақшаханның еліне көшіп кетеді. Ақшаханның еліндегі Алшағыр ханның (қалмақ ханы) әйелі асқан сұлу қыз туады, атын Құртқа қояды. Құртқаның туған тойына шақырған Қыдырбайды Алшағыр жігіттеріне айтқызып «қубассың» деп тілдетеді. Бұған қайғыланған Қыдырбай кері қайтады. Әйелі Ақзарбап Құдайдан бала тілейді. Тілегі қабыл болып, ұл туады, атын Қобланды қояды. Оның туған тойына Алшағыр да шақырылады, кейін ол Қобландыдан қауіптеніп басқа жерге көшіп кетеді. Қобланды ер жетіп, Алшағырдың еліне барады. Күйеу таңдаған Құртқаның көп шартын орындап, Құртқаға үйленеді. Құртқа Тобылғы меңді торы өсіріп, батырға тарту етеді. Қобландыдан қауіптенген Алшағыр Қобландыны Барсаханға әдейі аттандырады. Жолда Барсаның Домбауыл, Қаһарман секілді батырларымен кездесіп жеңеді. Ақырында Барсаның өзін жеңеді. Елін шауып кеткен Алшағырдан кек алып, ел-жұртын азат етеді.

13. Басы:

Бұрынғы өткен заманда, Дін мұсылман аманда, Жиренқопа көлінде, Ешкіқырған дөңінде

14. Соңы:

Айтып өттім баяндап, Бітірдім сөзді тамамдап.

15. Қосымша мәлімет

22-беттің оң жақ төменгі ашық шетіне көк сиямен өрнек салынған. 31-беттің оң жақ жоғары ашық жиегіне «Қаратөбеден» деген бір сөз жазылған.

16. Сандық көшірменің болуы

17. Сипаттаманы дайындаған:

Жұмашай Рақыш