قوبلاندى باتىر جىرى / Қобланды батыр жыры

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

قوبلاندى باتىر جىرى / Қобланды батыр жыры

1. Реестрдің идентификаторы

2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)

قوبلاندى باتىر جىرى / Қобланды батыр жыры

3. Авторы (Айтушы)

Құлзақ Амангелдіұлы 1886 жылы туған. Оның туып-өскен жері Қарағанды облысы, Нұра ауданы, «Париж коммунасы» колхозының «Қызылшілік» бөлімшесі. Құлзақ халық әдебиетін, жырларды көп білген, оларды жаттап алып ел арасында айтып жүрген.

4. Жинаушы, тапсырушы:

Дәкен Шалабеков 1922 жылы Қарағанды облысы, Нұра ауданы, Захаровка селосында туған. 1944–1948 жылдары қазақ университетін бітірген, Нұра мектебінде мұғалім болып істеген. 1951–1954 жылдары М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аспирант болған. Филология ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін «Қарағандыдағы қазақ жұмысшыларының өлең-жырлары» деген тақырыпта диссертация (1955) қорғады. Содан кейін осы институтта ғылыми қызметкер болып істеген. 1958 жылы аурудан қайтыс болған. Ол «Қобланды батыр» жырын Құлзақтың айтуынан хатқа түсірген.

5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)

Қолжазба 1954 жылы Қарағанды облысында жазылып алынған.

6. Мекеме (қор иесі)

М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты

7. Шифры

8. Бет, жол саны, өлшемі

143; 24;16,5X20,5; 7X18,5

9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы

Қолжазбаның 62 беті көк сиямен бір сызық дәптерге көшірілген, қалған 81 беті күлгін сиямен жазылып, соңғы 19 беті шақпақты дәптерге түсірілген. Қолжазба бастан-аяқ араб әрпімен жазылған.

10. Қолжазба графикасы

Араб әрпінде

11. Жанры

Батырлар жыры

12. Қысқаша мазмұны

Ер жеткен Қобланды Естемеспен бірге жылқы бағып жүріп, айдаһарға құрбандыққа берілгелі тұрған Көктім ханның қызы Құртқаны құтқарады. Көктім Аймақтың елі той жасап, Құртқаны Қобландыға қосады. Кейін Қобланды Қырық құлаш Қызыл ермен шайқасып, Қараманмен бірге қызылбастар еліне жорыққа аттанады. Одан әрі жырда оның Қазан хан мен Көбіктіні жеңуі және Алшағырдан кек алып, ел-жұртын азат етуі баяндалады.

13. Басы:

باستايىن قوبلاندى دەپ ءسوزدىڭ باسىن، دەمەسىن قادىر ءماۋلىم ءسوز تۇلعاسىن / Бастайын Қобланды деп сөздің басын, Демесін Қадір мәулім сөз тұлғасын

14. Соңы:

قوس كەلىنگە ۇلكەندەر بەرىپ جاتتى باتاسىن / Қос келінге үлкендер Беріп жатты батасын.

15. Қосымша мәлімет

Қолжазбаның 62 беті көк сиямен бір сызық дәптерге көшірілген, қалған 81 беті күлгін сиямен жазылып, соңғы 19 беті шақпақты дәптерге түсірілген.

16. Сандық көшірменің болуы

17. Сипаттаманы дайындаған:

Жұмашай Рақыш