Қобланды батыр туралы жыр

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

Қобланды батыр туралы жыр

1. Реестрдің идентификаторы

2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)

Қобланды батыр туралы жыр

3. Авторы (Айтушы)

Әбілқайыр Дәнекеров 1894 жылы қазіргі Қызылорда облысы, Қармақшы ауданында туған. Жасы жиырма беске келгенше бақташылық, егіншілікпен кәсіп етеді. 1924 жылдан 1940 жылға дейін Қармақшыдағы механикалық зауытта істейді. Он бес жасынан бастап халық ақындарының айтуынан «Қобланды», «Қамбар», «Қыз Жібек» т. б. сияқты жырларды жаттап, ел арасында айтып жүреді. Бірақ ол жырларды кімнен үйренгенін есіне сақтамаған. 1940–1951 жылдары Жосалы темір жол станциясында паровоз тазалаушы болады. Содан кейін зейнетке шығады.

4. Жинаушы, тапсырушы:

Бұл жырды институттың 1954 жылғы Қызылорда облысына барған экспедициясының мүшесі, филология ғылымдарының кандидаты Тұрлыбек Сыдықов Қармақшы ауданында тұрушы Әбілқайыр Дәнекеровтен жазып алған.

5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)

1954 жылғы Қызылорда фольклорлық экспедициясы

6. Мекеме (қор иесі)

М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты

7. Шифры

8. Бет, жол саны, өлшемі

49; 23; 17X22; 10X18

9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы

Қолжазба күлгін сиямен бір сызықты екі дәптерге көшірілген. Екінші дәптердің соңғы тоғыз беті қара қарындашпен жазылған.

10. Қолжазба графикасы

Кирилл әрпінде

11. Жанры

Батырлар жыры

12. Қысқаша мазмұны

Қобландының Қазан, Көбіктімен соғысып жеңуі, қияттардың Қараманды құрметтеуі суреттеледі. Қарлығаның Қобландының түсін жоруы және Қобландының өз елін жаудан қорғауға аттануы көрсетіледі. Жыр халық арасына көп тараған Марабай нұсқасына ұқсайды.

13. Басы:

Қият рулық Қараман.

14. Соңы:

Ерерге адам бар болса, Артыңнан ертіп барайын.

15. Қосымша мәлімет

Екі дәптерге көшірілген қолжазба біріктіріліп, ақ жіппен тігілген және сырты ақ ватман қағазымен қапталып, екінші жөндеуден еткен. Қолжазба екі дана болып машинкаға бастырылған да, бір данасы ақ жіппен тігіліп түптелген және сырты ақ ватман қағазымен тысталған. Екінші данасының бұрынғы түптелгені түгел сөгілген, тек бірінші бет пен соңғы қырқыншы беттің сыртын жұқа ақ қағазбен жапсырып желімдеген. Оның ішіне қалған беттері бос салынған.

16. Сандық көшірменің болуы

17. Сипаттаманы дайындаған:

Жұмашай Рақыш