∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

Қобланды

1. Реестрдің идентификаторы
2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)
Қобланды
3. Авторы (Айтушы)
Нұрпейіс Байғанин (1860-1945) – қазақтың белгілі ақыны әрі жырауы. 1860 жылы Қазіргі Ақтөбе облысы, Байғанин ауданында дүниеге келген. Жастайынан ән-күйге, өлең-жырға құмар болады, он бес жасында ақын атанады. Абыл, Шернияз, Махамбет, Нұрым, Қашаған, Ақтан, Қазақбай т. б. ақын-жыраулардан үлгі алған. Нұрпейіс – күрделі сюжетке құрылған эпикалық жырлар шығарған ақын. «Қобланды батыр», «Құбығұл», «Төрехан», «Ақкенже», «Нарқыз», «Комиссар Пожарский», «Ер туралы жыр», «Жиырма бес» т. б. Нұрпейістің еңбегі советтік дәуірде аса жоғары бағаланады. Оған өкіметіміз 1939 жылы «Өнерге еңбегі сіңген қайраткер» атағын береді, «Құрмет белгісі» орденімен марапаттайды. Нұрпейіс ұаақ науқастан кейін, 1945 жылы апрель айында қайтыс болған.
4. Жинаушы, тапсырушы:
Нұрпейіс Байғанин. Нұрпейістің айтуындағы «Қобланды батыр» жыры М.О. Әуезов атындағы Әдебиет жане өнер ивститутына 1942 жылы түскен.
5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)
Қолжазба 1942 жылы Ақтөбе облысында жазылып алынған.
6. Мекеме (қор иесі)
М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты
7. Шифры
1
8. Бет, жол саны, өлшемі
296; 33; 22X31; 7X24
9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы
Қолжазба ақ қағазға машинкамен басылған.
10. Қолжазба графикасы
Кирилл әрпінде
11. Жанры
Батырлар жыры
12. Қысқаша мазмұны
Баласыздықтың зарын тартқан Тоқтарбай мен Аналықтың тілегі қабыл болып, Қобланды атты ұл мен Хансұлу атты қыз дүниеге келеді. Он үш жасқа толған Қобланды қалмақ ханы Даумаманның қызы Құртқаның шартын орындап, оған үйленеді. Құртқа Керқұла биеден туған Тайбурылды өзі бағып өсіреді. Алшағыр ханнан жеңіліп, тұтқыннан қашқан Қартқожақ бастаған Қырымның қырық батыры Қобландыдан көмек сұрайды. Қобланды олармен бірге аттанып, Алшағырдың Тәуке және Қарабек батырларын жеңеді. Алшағыр онымен өтірік достасып, Барсаханға қарсы жұмсайды. Қобланды Қаршыға, Шоңғара және Барсахан батырларды жеңіп шығады. Осыны пайдаланған Алшағыр Қобландының елін шауып, әке-шешесі мен қарындасын қорлап, Құртқаны әйелдікке алмақ болады. Елге оралған Қобланды Алшағырды өлтіріп, туған-туыстары мен ел-жұртын тұтқыннан азат етеді.
13. Басы:
Қара қыпшақ елінде Тоқтарбай деген шал болған, Оның Аналық деген бәйбішесі болған.
14. Соңы:
Қартайып кетті қазасы, Діңкиіп тұрған қара оба, Тоқтарбай қарттың баласы, Ер Қобланның моласы.
15. Қосымша мәлімет
Жырдың соңында «Қобландының жерге ат қоюы» деген бөлім бар (295–296-6.). Онда жер аттарының қайдан пайда болғаны айтылады. Мәтіннің ашық жиектеріне (19, 22, 32, 75, 81, 87, 125, 132, 134, 295-беттер) түзетілген жеке сөз, сөйлемдер мен кейбір ескертпе түсініктер беріліп отырған.
16. Сандық көшірменің болуы
17. Сипаттаманы дайындаған:
Жұмашай Рақыш