شىڭعىسحان باسقىنشىلىعى / Шыңғысхан басқыншылығы

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

شىڭعىسحان باسقىنشىلىعى / Шыңғысханның басқыншылығы

1. Реестрдің идентификаторы

2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)

شىڭعىسحان باسقىنشىلىعى / Шыңғысханның басқыншылығы

3. Авторы (Айтушы)

Рамазан Тұрсынбеков – өткен ғасырдың басындағы Атбасар өңіріндегі қазақ театр өнерінің қалыптасу кезеңінде өнер көрсетіп, сол заманғы театр дәстүрі бойынша сахнада әйелдердің рөлдерін сомдаған өнерпаз.

4. Жинаушы, тапсырушы:

Мұқаш Мөжіков.

5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)

1963 жылы 10-шілдеде Қостанай қаласында жазылған.

6. Мекеме (қор иесі)

М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты

7. Шифры

750

8. Бет, жол саны, өлшемі

201; 40; 30х20; 17х34

9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы

Көк дәптерге қара-көк сиямен араб әрпінде жазылған.

10. Қолжазба графикасы

Араб әрпінде

11. Жанры

Батырлар жыры

12. Қысқаша мазмұны

Оқиға ХІІ ғасырда Хорезм ханы Мұхаммед шах Хорезми мен Шыңғыс хан арасында өтеді. Жазушы Әбужаппар бала кезінде Бағдатқа оқу-білім іздеп барады. Мұғалімі Шайхислам молдамен адамзаттың жаратылысы туралы таласып, “Аллаға тіл тигізді” деп дарға асуға ұйғарылады. Жаппар Үргеніш деген Хорезм хандығының орталығына қашып барады. Жаппар үшін әкесін зынданға қамайды. Ол өлген соң інісі Толықты қамайды. Осымен 1, 2-бөлім соңы 3-бөлімде Әбужаппар диуана болып он бес жыл өтеді. Сегіз ұлттың тілін біледі. Кезіп жүріп Қызылқұмға келсе төрт үй көреді. Үйде төрт мылқау, бір жаралы адам бар екен. Жаралы адам тілге келгенде, білгені, Қарақанжар атты қарақшы кескілеп кеткен Махмұт деген ұста екен. 24 бөлімнен тұратын бұл жырда мұнан ары Шыңғыс ханның Хорезмді қалай жаулап алғандығы туралы айтылады.

13. Басы:

ﺴﻮﮐﭘﻪﯖﺪﻩﺮ ﻤﻪﻨﻰ ﺤﺎﻟﻘﺌﻡ ﻤﯗﻨﺸﺎ ﻘﺎﺘﺎﻝ٬ ﺠﺎﺰﺪﻯ ﺪﻩﭚ ﺍﻋﺎﺮﻋﺎﻨﺪﺍ ﻤﯗﺮﺕ ﭘﻪﻥ ﺴﺎﻘﺎﻝ.

14. Соңы:

ﺒﻮﻟﺪﻯ ﺪﻩﭚ ﻘﺎﺮﺘﺎﯿﻌﺎﻨﺪﺍ ﮐﺎﺮﻯ ﺒﻮﺰ ﺠﻮﺮﻋﺎ٬ ﺘﯗﺴﺘﺎﺴﺌﻡ ﺠﯗﺮﺴﺌﻥ ﺪﻩﺪﺌﻡ ﻩﺴﺌﻨﺪﻩ ﻩﻟﻪﭚ .

15. Қосымша мәлімет

Өлең жолдары әр бетке екі қатардан орналасқан.

16. Сандық көшірменің болуы

17. Сипаттаманы дайындаған:

Жұмашай Рақыш