∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

Қарасай, Қази

1. Реестрдің идентификаторы
2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)
Қарасай, Қази
3. Авторы (Айтушы)
Қылышұлы Қартбай (1930–?) – Қарақалпақстандағы қазақ жыраулық дәстүрінің көрнекті өкілі, жыршы, эпостық жырларды орындап, халық мұрасын сақтаушы. Қарақалпақ АССР-і Қоңырат ауданының Тасбөгет ауылында дүниеге келген.
4. Жинаушы, тапсырушы:
Қолжазбаны Қартбай Қылышұлы 1992 жылы 12 тамызда ӘӨИ-дің ғылыми қызметкері Мақсұт Шафиғиға жіберген.
5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)
Жамбыл облысы, Мерке ауданы, Сыпатай колхозында жазылған.
6. Мекеме (қор иесі)
М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты
7. Шифры
1089
8. Бет, жол саны, өлшемі
96; 20; 21х16,5; 20х10
9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы
Қалың қатты қағаздан жасалған дәптерге қара сиямен кирилл әрпінде жазылған.
10. Қолжазба графикасы
Кирилл әрпінде
11. Жанры
Батырлар жыры
12. Қысқаша мазмұны
Арғы атасы – әулие, шейх, пір Мәулімнияз, одан Едіге, одан Нұрадин, одан Мұса тарайды. Мұсаның тоқалынан туған ұлдары Қараұлек деген үлкен әйелінен туған Орақ, Мамайды күндейді. Алшы Смайыл, Тобаяқ, Қалу, Сидақтар бірігіп, Орақты қастандықпен өлтіреді. Өлер алдында Орақ әйеліне өмірдегі үш арманын аманат етіп тапсырады. Қарт анасы Қараүлектің ақылымен үлкен ұлы Қарасай әкесінің аманатын орындауға кіріседі. Алдымен Ер Көкшенің Қызыл атын мініп, Мамай хан жеңе алмай жүрген Алауса қалмаққа қарсы аттанып, оны жеңеді. Қарасайдың әкесінің тұлпарына мініп, «Орақ!» деп ұрандап жауға шапқанын көрген Мамай хан өмірінде алғаш рет күледі. Мамайдың күлгенін ел көреді. Осылайша Орақтың екі арманы бірден орындалады. Қарасай қарт шешесі Қараүлектің тапсыруымен әкесінің үшінші арманын орындау үшін Айсаұлы Ахмет, Ерек Серек, Қоянақ батырларды ертіп, Қызылбасқа жорыққа аттанады. Әділдің шешесі үш рет көрген түсінің жамандықты меңзейтінін айтып, ұлын соғыстан қайтармақ болады. Алайда Әділ жорықтан бас тартпайды. Жауды жеңіп, Қарасай мен Қази әкесі Орақтың үш арманын орындап, мұратына жетеді. Ер Әділ тағына мініп, халқына адал болады.
13. Басы:
Батыр Мамай, қанды Орақ Ер қамдаған ер еді.
14. Соңы:
Қарасай Қази қос батыр әкесі Орақтың үш арманын орындап, мұратқа жетеді. Ер Әділ тағына мініп, әділ болып, халқына адал қызмет етеді.
15. Қосымша мәлімет
Өлең жолдары әр бетке бір қатардан орналасқан.
16. Сандық көшірменің болуы
17. Сипаттаманы дайындаған:
Жұмашай Рақыш