Жосалы батыр мен Қармақшы ата

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

Жосалы батыр мен Қармақшы ата

1. Реестрдің идентификаторы

2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)

Жосалы батыр мен Қармақшы ата

3. Авторы (Айтушы)

Сейтқасимов Миналадин (1934 ж.т.) – халық мұрасын жинаушы, шежіреші, тарихи жырлардың авторы. Ол Қызылорда облысы, Қармақшы өңірінің тарихы мен шежіресін зерттеп, ел аузындағы тарихи деректерді жинаумен айналысқан. Өзінің қолжазбасында: «Жосалы мен Қармақшының өмірін, кім болғанын Қызылорда облысына қарасты Қармақшы ауданындағы жасы 70–80-ге келген қариялардан сұрап тексергеніме бес жыл болды. 1960 жылы 1 қаңтарда жазуға кірістім», – деп көрсетеді.

4. Жинаушы, тапсырушы:

Байділдаев Мардан (1926-1994) – әдебиет зерттеушісі, қолжазбатанушы, қазақтың рухани мұрасын жинаушы әрі насихаттаушы. Ол ұзақ жылдар бойы М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер болып еңбек етті, қырық жылдан астам уақыт бойы Тұрмағамбет Ізтілеуов, Омар Шораяқұлы, Нартай Бекежанов мұраларын жинап, Сыр бойы ақындарының шығармаларын жариялаумен айналысты.

5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)

Белгісіз

6. Мекеме (қор иесі)

М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты

7. Шифры

351

8. Бет, жол саны, өлшемі

32; 46; 29х16,5; 20х8

9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы

Сары қағазға машинкамен жазылған.

10. Қолжазба графикасы

Кирилл әрпінде

11. Жанры

Тарихи жыр

12. Қысқаша мазмұны

Жырда ата-анасынан ерте айырылып, жетім өскен Жосалының өмір жолы баяндалады. Ол бала күнінен ел кезіп, тоғайдағы жидемен күн көріп өседі. Үнемі жүгіріп жүретіндіктен жұрт оған Жосалы деген ат қояды. Он бір жасына келгенде күшті, ақылды әрі мерген болып қалыптасады. Ұстамен дос болып, мылтық жасатып, аңшылықты кәсіп етеді. Бір күні аң аулап жүріп Қармақшы есімді адаммен танысады. Өмірде ешкімі жоқ Жосалы оны әке тұтып, ақысы кеткен байдан кегін алып беруге уәде етеді. Сөйтіп екеуі әкелі-балалы болып, Қармақшы Жосалыны тәрбиелейді. Ержеткен Жосалы атақты батырға айналып, Күлзираға үйленеді. Бар арманы орындалған Қармақшы жүз жасында қайтыс болады. Жосалы оны өмір бойы қармақ салған жеріне жерлейді.

13. Басы:

Бір бала әкесі өлген жетім қалды, Анасы жылап еңіреп жесір қалды.

14. Соңы:

Қорқытып мені қоймады, Қолында бар таяғы

15. Қосымша мәлімет

Соңғы бетінде автордың мекен-жайы көрсетілген. Кейбір жолдары көк сиямен түзетілген.

16. Сандық көшірменің болуы

17. Сипаттаманы дайындаған:

Жұмашай Рақыш