Ермек батыр

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

1. Реестрдің идентификаторы

2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)

Ермек батыр

3. Авторы (Айтушы)

Қанапиянов Бекеш – әнші, жыршы-орындаушы. Павлодар облысы, Ертіс ауданы, Пушкин атындағы совхоздың тұрғыны болған. Оның орындауындағы жырлар фольклор жинаушылары тарапынан жазылып алынып, ғылыми қорға енгізілген.

4. Жинаушы, тапсырушы:

Бәделханов Айтжан (1930–2009) – журналист, өлкетанушы, әдебиет пен өнер зерттеушісі, музейтанушы, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. Павлодар облысы, Ертіс ауданындағы Пушкин атындағы совхозда дүниеге келген. С.М. Киров атындағы ҚазМУ филология факультетінің журналистика бөлімін бітірген (1954). Павлодар облыстық «Қызыл ту» (қазіргі «Saryarqa samaly») газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, редактордың бірінші орынбасары қызметтерін атқарды. Павлодар өңірінің қоғамдық-мәдени өмірін, тарихы мен әдебиетін насихаттауға зор үлес қосты. 1992 жылдан бастап Павлодар облыстық Бұқар жырау атындағы әдебиет және өнер музейінде ғылыми қызметкер болып еңбек етті. Ол музей қорын қалыптастыруға, әдеби және тарихи мұраларды жинауға, өңір қаламгерлері мен өнер қайраткерлерінің (әнші Майра, Естай, т.б.) өмірі мен шығармашылығын зерттеуге белсене қатысты.

5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)

Бұл нұсқа Қанапьянов Бекештің айтуынан 1991 жылы, 17 шілдеде жазылып алынған.

6. Мекеме (қор иесі)

М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты

7. Шифры

1051

8. Бет, жол саны, өлшемі

23; 30; 30,5х22; 25х11

9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы

Кеңсе қағазына кирилл әрпінде машинкамен басылған.

10. Қолжазба графикасы

Кирилл әрпінде

11. Жанры

Тарихи жыр

12. Қысқаша мазмұны

Жырда Ермек батырдың Еңлік пен Кебектен қалған жалғыз тұқым екені айтылады. Оны нағашысы тауып алып, атын Ермек қояды. Оны шал мен кемпір асырап алады. Ермек ержүрек, қайратты, күшті болып өсіп, қатарластарының алдында беделге ие болады. Бір күні баласы таяқ жеген кемпірден өзінің шыққан тегі мен ата-анасы Еңлік пен Кебектің жазықсыз қаза тапқанын естіген Ермек кек алуға бел буады. Атасы Қабанбайдың ақ сауытын киіп, бес жүз сарбазбен Шыңғыс тауына аттанып, найман қолымен шайқасады. Ермек жауын жеңіп, ата-анасының кегін қайтарады және кейін наймандармен бітімге келеді. Жырда Ермектің батырлығы, әділдігі, ата-ана алдындағы перзенттік парызы мен ел бірлігін ойлаған парасаты дәріптеледі.

13. Басы:

Өтіпті бізден бұрын Еңлік-Кебек, Ғашықтық ажалына болған себеп.

14. Соңы:

“Қысқасы қияметке кетпес” деген, Таралып осы мақал содан қалды.

15. Қосымша мәлімет

“Ермек батыр” жыры Павлодар, Көкшетау, Омбы облыстарына кең тараған. Дастанды айтушылар да көп. Олардың бірі: әнші Шәкіров Әлихан, зағип әнші Есмағамбет.

16. Сандық көшірменің болуы

17. Сипаттаманы дайындаған:

Жұмашай Рақыш