∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞ ₸ ∞ Қазақ қолжазбалары ∞ ₸ ∞ Qazaq qoljazbalary ∞ ₸ ∞ قازاق قولجازبالارى ∞

Қазақ қолжазбаларының жеке сипаттамасы

Абылайдың тұтқын болуы

1. Реестрдің идентификаторы
2. Қолжазбаның атауы (түпнұсқалық атауы)
Абылайдың тұтқын болуы
3. Авторы (Айтушы)
4. Жинаушы, тапсырушы:
Мәжікеев М.
5. Қашан, қайда жазылған (қорға түсуі, экспедициясы)
6. Мекеме (қор иесі)
М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты
7. Шифры
Ш. 828
8. Бет, жол саны, өлшемі
Б.5; П.11; Ж.58. 24х22; 20х16,5
9. Материалы (қағазы, сиясы), жағдайы
Оқушы дәптеріне көк сиямен жазылған.
10. Қолжазба графикасы
Кирилл әрпінде
11. Жанры
Аңыз
12. Қысқаша мазмұны
Қалмақтар Шарыш сынды батырды өлтірген Абылайды ұзақ уақыт іздеп, ақырында ұйқыда жатқан кезінде Абылайды ұстап, Ғалдан ханға тапсырды. Қазақ елі қалмаққа бірнеше рет игі жақсыларын жіберіп, Абылайды босатып ала алмайды. Россия патшасы Екатеринаға айтып, ол қалмақ ханына генерал Нефельдиев бастаған өкілдер тобын жібереді. Жолшыбай оларға қазақтың тоқсан адамы қосылып, Ғалданның ордасына барып түседі. Қалмақтар оларды құрметті қонақ ретінде үш ай күтеді. Күндерде бір күн қалмақ ханы орыс, қазақ меймандарын, өзінің билері мен батырларын, басқа да игі жақсыларын жинайды. Ғалдан Церен тұтқындағы Абылайды жазалайтынын, Шарыштың орнына өлетінін айтып, қандай арманы бар екенін сұрайды. Сонда Абылай: – Бірінші арманым мен Шарыш батырды қалмақ пен қазақтың қан майданында өлтірдім. Ал сіз мені ұйқыда жатқан жерімде ұстап алып, өлтіргелі отырсыз. Қан майданда алысып, күші басым адамның қолынан өлмегеніме өкініштімін. Екінші, қазақ елі бытыраңқы, көшіп-қонып жүрген ел еді. Жоғары атаққа ие болған күндерімде сол елді отырықшыландырып, ортасына мәдениет ұрығын себуді арман етіп едім. Сол арманыма жете алмадым. Үшінші арманым: Абылай батырдың жұрағатымын. Сол әулеттен жалғызбын, әлі үйленгенім жоқ. «Егер қазір өліп кетсем, Абылайдан бергі төрт ата дүниеге келмегендей болады-ау! – деп уайымдаймын». Абылайдың ақырығы тілегі, ханның жүрегін жібітеді. Ғалдан хан Абылайдың күнәсін кешіріп, Әмір Санамен екеуін дос қылды да, хан тұқымынан бір қыз береді.
13. Басы:
Қалмақ елі етек-жеңін жинағаннан кейін, Шарыш сынды батырды өлтіріп, елін үлкен күйзеліске ұшыратқан Абылайды іздеді.
14. Соңы:
Абылайды сұрағалы келген орыс, қазақ өкілдеріне үлкен сыйлық беріп қайтарды.
15. Қосымша мәлімет
Қолжазбаның 11-беттің соңғы екі жол шимайланған. Оқу мүмкін емес. Мәтіннің аяғында «Абылай жайындағы әңгімеміздің бір саласы осымен аяқталды. Бұл әңгімені қарауыл ішінде Бектауыл, оның ішінде Сарғалдақ (Байбарақ) әулетінен Досқанаұлы Есмағамбет қарт айтты. Ол естігенін ұмытпайтын, көңілде тоқи білетін, тілі орамды адам еді. Фактілері өзгеріссіз жазылды» деген мәлімет бар.
16. Сандық көшірменің болуы
Бар
17. Сипаттаманы дайындаған:
Сәрсек Н.